Tác giả: Tằng Tranh
[ChanhKien.org]
Hệ thống âm nhạc phương Tây và phương Đông đều là nghệ thuật do Thần truyền cho con người. Đặc biệt là hệ thống âm nhạc phương Tây, sau thời kỳ Phục Hưng đã phát triển thành một hệ thống nghệ thuật huy hoàng và hoàn chỉnh. Dù xét từ lý luận âm nhạc, phối khí, cách sử dụng các nhạc cụ, hay xét từ sự nắm bắt đặc tính của từng loại nhạc cụ, thì nó đều là một hệ thống hoàn chỉnh, đồ sộ, phức tạp và có độ khó rất cao.
Âm nhạc Trung Quốc, cũng như nền văn hóa của nó, có lịch sử hàng ngàn năm, rất chú trọng thể hiện cảnh giới nghệ thuật và bộc lộ cảm xúc nội tại, mang giai điệu và phong vị độc đáo của âm nhạc cổ truyền Trung Hoa, đậm đà bản sắc dân tộc, đồng thời hàm chứa những nỗi niềm nhân sinh phong phú được tích lũy qua mấy nghìn năm.
Tuy nhiên, do thiếu sự hệ thống hóa, thiếu nền tảng học thuật và một hệ thống âm nhạc toàn diện, nên âm nhạc Trung Quốc chưa thể hình thành một hệ thống nghệ thuật đồ sộ và hoàn chỉnh như âm nhạc phương Tây, và cũng không quá chú trọng đến phối khí hay hòa âm.
Trước đây đã từng có nhiều dàn nhạc trên thế giới nỗ lực kết hợp âm nhạc phương Đông và phương Tây. Tuy nhiên, theo quan điểm của tôi, Shen Yun là duy nhất trong lĩnh vực này.
Trên thực tế, khi Dàn nhạc giao hưởng Shen Yun lần đầu tiên trình diễn đầy ấn tượng tại Phòng hòa nhạc Carnegie Hall ở Thành phố New York vào năm 2012, nhà phê bình âm nhạc người Mỹ là William Liu đã kinh ngạc thốt lên: “Ngày hôm nay là một ngày lịch sử đối với âm nhạc thế giới, là một khoảnh khắc mang tính cách mạng trong lịch sử âm nhạc toàn cầu, tạo nên một huy hoàng mới trong lịch sử âm nhạc kể từ thời kỳ Phục Hưng, và bản đồ âm nhạc thế giới sẽ thay đổi từ bây giờ”.
Đúng vậy, mặc dù âm nhạc phương Tây từng trải qua một thời kỳ rực rỡ, nhưng đã gần hai trăm năm trôi qua kể từ khi những bậc thầy như Beethoven, Liszt, v.v. xuất hiện, đến nay không còn xuất hiện những đột phá mới hay những bậc thầy âm nhạc tầm cỡ thế giới.
Trong sáng tác và biểu diễn âm nhạc, Shen Yun đã mở ra một con đường hoàn toàn mới mẻ và rực rỡ. Giống như các khía cạnh khác, âm nhạc Shen Yun hòa hợp với chủ đề lớn lao của mình, trở thành một bộ phận quan trọng trong hệ thống nghệ thuật Shen Yun, đồng thời cũng hoàn toàn có thể tồn tại như một chỉnh thể độc lập.
William Liu còn nói: “Dàn nhạc giao hưởng Shen Yun đã thành công trong việc đưa vào âm nhạc phương Tây những đặc tính mang đậm phong thái phương Đông, như tinh thần thiên–nhân hợp nhất. Họ kết hợp các nhạc cụ phương Đông như đàn nhị hồ, sáo, tỳ bà… với hệ thống nhạc cụ phương Tây, đưa âm nhạc cổ điển phương Tây lên một cảnh giới hoàn toàn mới… Từ tiết mục âm nhạc cho đến phần trình diễn, tất cả đều tạo nên những điều kỳ diệu chưa từng có”.
Đúng vậy, giới âm nhạc nên hân hoan vui mừng trước sự xuất hiện của Shen Yun, bởi Shen Yun khiến nhiều người có cảm giác như được trở lại thời kỳ hoàng kim của các dàn nhạc giao hưởng châu Âu hàng trăm năm trước. Tuy nhiên, Shen Yun tuyệt đối không chỉ đơn thuần là tái hiện lại sự huy hoàng đã qua của âm nhạc phương Tây, mà còn mở ra một kỷ nguyên âm nhạc hoàn toàn mới, đưa cả âm nhạc phương Đông và phương Tây bước vào một thời kỳ rực rỡ chưa từng có.
Trang web của Shen Yun giới thiệu rằng: “Trong âm nhạc của Shen Yun, tinh thần và phong vị của âm nhạc Trung Hoa được kết hợp hoàn hảo với sự chuẩn xác và sức mạnh của dàn giao hưởng phương Tây. Dàn nhạc Shen Yun sử dụng bộ dây, bộ gỗ và kèn đồng của hệ thống Dàn nhạc giao hưởng phương Tây hoàn chỉnh làm nền tảng, đồng thời dùng các nhạc cụ cổ xưa của phương Đông như đàn nhị hồ, tỳ bà và bộ gõ Trung Hoa làm nhạc cụ chủ đạo để tạo nên những giai điệu tươi mới khiến người nghe mở mang tầm mắt”.
Theo tôi, Shen Yun đã kết hợp hoàn hảo những ưu thế, tinh hoa và đặc trưng của cả hai hệ thống âm nhạc phương Đông và phương Tây, kế thừa nền văn minh và nghệ thuật Trung Hoa 5.000 năm, cùng với phong cách độc đáo, đồng thời khéo léo vận dụng các kỹ thuật âm nhạc phương Tây, kết hợp với sự hùng vĩ, rộng lớn và hiệu ứng hòa tấu tổng thể của dàn giao hưởng phương Tây, khiến những giai điệu cổ xưa giàu tính biểu cảm và đậm phong vị phương Đông của âm nhạc Trung Hoa được phô diễn trên nền nhạc giao hưởng phương Tây hùng tráng, điều này không chỉ thổi vào âm nhạc phương Tây một linh hồn mới, viết nên những chương khúc mới, mà còn khiến âm nhạc cổ xưa Trung Hoa tỏa sáng trên sân khấu thế giới, thể hiện khí chất và phong thái “Vương giả trở về” của âm nhạc phương Đông giữa đại dương âm nhạc phương Tây mênh mông. Sự hòa quyện giữa hai nền âm nhạc này hoàn hảo đến mức tinh tế, tạo nên một “Âm nhạc Shen Yun” thuần khiết và hài hòa tuyệt đối.
Đồng thời, màn trình diễn của Dàn nhạc giao hưởng Shen Yun vẫn hoàn toàn giữ được trọn vẹn những đặc trưng sống động, hài hòa, mỹ diệu, uyển chuyển và tinh tế của âm nhạc phương Đông, mang đậm phong cách cá nhân, đồng thời cũng hội tụ sự huy hoàng của âm nhạc phương Tây.
Trong âm nhạc của Shen Yun, vừa có những chương khúc hùng vĩ thể hiện những đề tài lớn như “Sáng Thế”, vừa có những bản song tấu đàn nhị hồ và đàn cello uyển chuyển, mạnh mẽ, miêu tả tiếng hát và những điệu nhảy vui tươi của những người đàn ông Tây Tạng trên “nóc nhà thế giới”, vừa có những giai điệu đàn nhị hồ nhịp nhàng và bay bổng, tao nhã và duyên dáng vẽ nên hình ảnh các cô gái cung đình thanh tú trong hậu viện, vừa có những bản giao hưởng tráng lệ thể hiện chiến thắng của chính nghĩa trước cái ác, có sự hóa giải hận thù bằng lòng nhân ái và từ bi, các vị Thần Thiên quốc cùng toàn thể nhân loại chung vui mừng cho vũ trụ vượt qua ma nạn, tín ngưỡng kiên định và ý nguyện của Thần cuối cùng đã chiến thắng… Mỗi bản nhạc đều chấn động tâm hồn, mỗi nốt nhạc đều chạm đến tâm can người nghe.
Điều khiến nhiều chuyên gia kinh ngạc và khen ngợi là Dàn nhạc Shen Yun trình diễn trực tiếp từ đầu đến cuối, đồng thời phối hợp với vũ đạo trên sân khấu một cách hoàn hảo và liền mạch. Nhiều người thậm chí không dám tin rằng, trong thời đại điện tử cùng với những nhạc cụ điện tử tràn lan, họ vẫn có thể trải nghiệm sự “xa hoa” khi nghe trọn vẹn dàn nhạc sống quy mô lớn trình diễn nhạc cụ truyền thống chân chính.
Đây chính là tiêu chuẩn của Shen Yun, đây chính là đẳng cấp của Shen Yun. Tuy nhiên, tiêu chuẩn và đẳng cấp của Shen Yun còn không chỉ giới hạn ở đó. Khi giới thiệu về âm nhạc Shen Yun, người dẫn chương trình thường nói: Người xưa nói: “Nhạc trước thuốc sau”, đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng cũng như lợi ích của “đức âm nhã nhạc” đối với sức khỏe thể chất và tinh thần con người.
Quả thật, âm nhạc có thể chạm đến tâm can con người và mang lại lợi ích cho thể chất lẫn tinh thần, không chỉ bởi những giai điệu đẹp đẽ bên ngoài, mà còn bởi nội hàm, bởi phẩm đức, phẩm chất, thế giới nội tâm và tu dưỡng nội tại của người sáng tác và người biểu diễn.
Trên trang web của Shen Yun, trong phần giới thiệu về đàn nhị hồ – loại nhạc cụ cổ xưa của Trung Quốc, có đoạn như sau:
Tuy nhiên, ngay cả khi các nhạc công nhị hồ đã thành thạo kỹ năng, họ vẫn chưa thể biểu diễn những tác phẩm thật sự chạm đến tâm can người nghe. Khổng Tử từng nói: “Vui mà không phóng túng, buồn mà không bi lụy”. Đây cũng chính là tinh thần nội hàm mà cổ nhạc Trung Hoa đề cao. Người nghệ sĩ nhị hồ thực thụ, khi biểu diễn âm nhạc, có thể vượt lên trên những cảm xúc vui buồn, dùng nội tâm thanh tĩnh để diễn tả một cách điềm tĩnh những thăng trầm của cuộc đời. Như cô Thích Hiểu Xuân, nghệ sĩ đàn nhị hồ của Dàn nhạc Giao hưởng Shen Yun từng nói: “Kỳ thực, điều thực sự có thể gây rung động lòng người cũng không phải là kỹ thuật điêu luyện, mọi người ai cũng đều có kỹ thuật, nhưng sau khi đạt đến một trình độ nhất định, điều thực sự có thể làm cho mọi người rung động chính là nội hàm đằng sau nó. Bởi vì chúng tôi có yêu cầu cao về nội tâm. Khi càng thanh tĩnh, càng thuần khiết, Thần sẽ thể hiện sức mạnh của mình”.
Có lẽ, đây chính là bí ẩn thật sự của âm nhạc Shen Yun. Trong khi khéo léo vận dụng những thành tựu nghệ thuật và âm nhạc đỉnh cao của nhân loại, Shen Yun còn thổi vào đó nhiều chiều sâu tinh thần và năng lượng lớn lao hơn. Vì vậy, khán giả khi ngồi trong nhà hát Shen Yun mới có thể cảm nhận được sự xúc động và mỹ diệu như được nghe một bản nhạc trên thiên thượng, đồng thời toàn thân và tâm hồn đều được thanh tẩy, trong lòng tràn đầy hạnh phúc và vui mừng, như thể cả cuộc đời họ từ đó đã có hy vọng.
Vì vậy, có khán giả nói: “Sau khi xem Shen Yun, cảm thấy bản thân như phượng hoàng hồi sinh từ tro tàn, được sống lại một cuộc đời mới”.