Tác giả: Hoàng Phủ Dung

[ChanhKien.org]

Thái Bình Thiên Quốc do Hồng Tú Toàn sáng lập đã mang lại một khí thế mới cùng năng lực trị quốc mà thời kỳ cuối triều Thanh khó lòng sánh kịp, khiến người phương Tây cũng phải trầm trồ thán phục. (Ảnh: Thanh Ngọc / The Epoch Times)

Năm 1851, trước khi phát động khởi nghĩa tại thôn Kim Điền, Hồng Tú Toàn (1/1/1814 – 1/6/1864) từng nói: “Ta sẽ dạy các quốc gia tự trông nom sản nghiệp riêng của mình, không xâm phạm những gì thuộc về người khác; chúng ta sẽ giao hảo với nhau, trao đổi chân lý và tri thức, đồng thời đối đãi với nhau bằng lễ nghĩa”. Thái Bình Thiên Quốc do Hồng Tú Toàn sáng lập đã thể hiện một diện mạo mới, khiến người phương Tây cũng phải trầm trồ thán phục.

Chân dung Hồng Tú Toàn (Ảnh: Wikimedia Commons, tư liệu công cộng)

Các huynh đệ phương Tây hỗ trợ Thái Bình Quân chiến đấu, chống quân Anh và Pháp xâm lược

Quảng Châu là thành phố cảng, nơi thương nhân từ khắp các nước trên thế giới tụ hội. Từ sớm, Hồng Tú Toàn đã có dịp tiếp xúc với không ít người nước ngoài. Ông từng đến nhà thờ ở Quảng Châu để học hỏi kiến thức giáo lý từ nhà truyền giáo người Mỹ Issachar Jacox Roberts (La Hiếu Toàn). Khi ấy, có không ít người phương Tây đến từ châu Phi, châu Âu và châu Mỹ sẵn sàng cống hiến cho sự nghiệp chính nghĩa mà gia nhập Thái Bình quân. Thái Bình quân gọi những người nước ngoài này là “Dương huynh đệ” (Dương ý chỉ người phương Tây).

Năm 1862, nhằm bao vây và tiêu diệt quân Thái Bình đang đồn trú tại Dư Diêu, quân Thanh đã cầu viện nước ngoài. Tổng binh thủy quân Anh quốc Diêu Lạc Đức (Roderick Dew), Phó tướng thủy quân Pháp Lặc Bách Lặc Đông (Albert-Édouard Le Brethon de Caligny), Quản đai pháo đội Đạt Nhĩ Đệ Phúc (Tardif de Moidrey) cùng những người khác tập hợp 4 tàu chiến Anh và Pháp, hàng chục thuyền Quảng Đông cùng hơn một trăm thuyền nhỏ của lực lượng “nghĩa dũng”, tiến đánh Dư Diêu, phối hợp với quân Thanh tấn công quân Thái Bình. Thái Bình quân dùng súng và pháo từ đỉnh núi Ngọc Hoàng bắn vào các tàu thuyền của quân xâm nhập, đồng thời hứng chịu đòn tấn công từ cả quân Thanh lẫn chiến thuyền Anh, Pháp. Rơi vào thế bất lợi, Thái Bình quân buộc phải rút lui. Hà Văn Khánh (1801–1863) đành rút quân đến Thiệu Hưng. Hà Văn Khánh vốn là thủ lĩnh của Liên Bồng Đảng. Năm đó, khi quân Thái Bình đánh chiếm Ninh Ba, nhờ lập được chiến công, ông được phong tước “Chí Thiên Nghĩa”. Hệ thống tước vị của Thái Bình Thiên Quốc gồm các cấp: Vương, Nghĩa, An, Phúc, Yến, Dự và Hầu. Tước Nghĩa mà Hà Văn Khánh nhận thụ phong chỉ đứng sau tước Vương.

Ngày 18/2/1863, tổng binh Anh Diêu Lạc Đức (Roderick Dew) dẫn quân Anh cùng quân Thường An và quân Định Thắng, đồng thời trao quyền chỉ huy quân Pháp cho phó tướng người Pháp Đạt Nhĩ Đệ Phúc (Tardif) thuộc tỉnh Giang Tô, điều động đại pháo có bánh xe để tấn công Thái Bình Thiên Quốc. Hà Văn Khánh cùng các tướng lĩnh khác, trong đó có Chu Văn Giai đóng giữ Thiệu Hưng, đã dốc sức kháng cự. Trong trận chiến này, Thái Bình Quân có khoảng 50–60 “Dương huynh đệ” là người da đen tham chiến, tiêu diệt hơn một trăm binh tướng của quân xâm nhập, trong đó có Đạt Nhĩ Đệ Phúc của Pháp và Định Linh, tham tướng của Anh.

Trận thủy chiến của Thái Bình quân gần Nam Kinh (Ảnh: Tư liệu công cộng)

Những ai phỉ báng Thái Bình Thiên Quốc?

Trong số những người nước ngoài thực sự tham gia phục vụ Thái Bình Thiên Quốc, nổi tiếng nhất là chàng thanh niên người Anh tên Augustus Frederick Lindley. Mùa hè năm 1859, Lindley (3/2/1840 – 29/3/1873), khi ấy 19 tuổi, anh đến Hồng Kông và phục vụ trong bộ chỉ huy tối cao của quân đội Anh, là một sĩ quan cấp thấp thuộc hải quân. Trước việc Anh ép triều đình nhà Thanh cắt nhượng Hồng Kông và ký kết hiệp ước bất bình đẳng, Lindley cho rằng nước Anh đã phát động cuộc chiến tranh phi nghĩa.

Trước khi đến Trung Quốc, Lindley đã nghe không ít lời lẽ bôi nhọ người Trung Quốc. Sau khi đặt chân đến đây, ông thường xuyên tiếp xúc với người Trung Quốc tại các địa phương như Sán Đầu, Hạ Môn, Phúc Châu và Thượng Hải. Lindley tận mắt chứng kiến bản tính lương thiện và sự cần cù của người Trung Quốc, cũng như sức mạnh phi thường của họ khi đối mặt với gánh nặng nô dịch quá sức nặng nề.

Mùa xuân năm thứ hai sau khi Lindley đến Trung Quốc, Thái Bình Thiên Quốc đánh tan Giang Nam đại doanh của quân Thanh, thừa thắng chiếm Thường Châu, Tô Châu và Gia Hưng thuộc tỉnh Chiết Giang, sau đó tiến quân về phía Thượng Hải. Tin tức về những chiến thắng liên tiếp của Thái Bình quân gây chấn động dư luận và thu hút sự chú ý đặc biệt. Lindley luôn mong muốn tìm cơ hội tìm hiểu về quân Thái Bình. Đúng lúc ấy, cô gái người Bồ Đào Nha Mary mà ông thầm thương mến chuyển đến Thượng Hải cùng gia đình. Vì vậy, Lindley từ bỏ công việc trong hải quân Anh và tìm được một vị trí trên tàu buôn với chức danh đại phó. Con tàu buôn này thường xuyên qua lại giữa Thượng Hải và những vùng do Thái Bình quân kiểm soát, nhờ đó Lindley thỏa nguyện được tiếp xúc trực tiếp với Thái Bình quân.

Trực tiếp quan sát thực tế tại khu vực do Thái Bình Thiên Quốc kiểm soát, Lindley nhận thấy một thực tế rằng: Trong số những người nước ngoài phỉ báng Thái Bình Thiên Quốc có các nhóm sau: thương nhân cuồng nhiệt với buôn bán thuốc phiện; quan chức Anh đại diện cho chính sách đối với Trung Quốc của Elgin; và những lính đánh thuê nước ngoài tham lam tiền lương do triều đình nhà Thanh trả, v.v.

Trong khi đó, những người nước ngoài ủng hộ Thái Bình Thiên Quốc lại thuộc các nhóm sau: những người quan tâm đến nỗi lầm than của dân sinh Trung Quốc hơn là lợi ích thu được từ các hiệp ước do Elgin ký kết; những thương nhân ngoại quốc phản đối việc người châu Âu làm lính đánh thuê cho quân Thanh, hướng đến giao thương chân chính chứ không đắm chìm vào việc buôn lậu thuốc phiện.

Coi trọng tiền tài hay đề cao công lý, Thái Bình Thiên Quốc đã trở thành thước đo để kiểm chứng điều đó, bởi Thái Bình Thiên Quốc phản đối buôn bán thuốc phiện, chủ trương “thiên hạ vi công” (mọi việc vì lợi ích chung của thiên hạ).

Tranh vẽ người Trung Quốc hút thuốc phiện vào thế kỷ XVIII (Ảnh: Tư liệu công cộng)

Thái Bình quân có phải là những tên cướp giết người, phóng hỏa không?

Trong số các lời đồn đại về Thái Bình Thiên Quốc, có quan điểm cho rằng chính quyền này làm đủ mọi việc ác, đi đến đâu cũng đốt phá, giết chóc và cướp bóc. Quân Thanh tuyên truyền Thái Bình quân đều là những tên cướp chuyên giết người, phóng hỏa. Lời bàn này, Lindley cũng từng nghe qua. Tuy nhiên, sau đó, khi ở trong vùng quản hạt của Thái Bình Thiên Quốc, ông đã tận mắt chứng kiến một thực tế khác.

Mùa thu năm Canh Thân thứ mười (năm 1860), một chiếc tàu buôn do Lindley trực tiếp điều khiển chuẩn bị tiến vào vùng lãnh thổ thuộc quyền cai quản của Thái Bình Thiên Quốc. Đêm trước khi tàu khởi hành, một chiếc thuyền chở đầy những hòm bạc tiến đến, dừng lại bên cạnh con tàu của ông. Thấy vậy, Lindley vô cùng kinh ngạc, liền hỏi thuyền trưởng: “Sao lại có người dám mang bạc thật đi lại trong vùng lãnh thổ của Thái Bình Thiên Quốc?” Thuyền trưởng đáp rằng không có vấn đề gì, quân Thái Bình sẽ không ngăn cản. Ông còn nói với Lindley rằng những lời tuyên truyền từ phía bên ngoài (ý chỉ quân Thanh) đều là lừa dối, nhằm đe dọa những người nước ngoài không rõ thực hư, khiến họ không dám buôn bán trong vùng lãnh thổ do Thái Bình Thiên Quốc kiểm soát.

Lindley suy ngẫm: Nếu Thái Bình quân thực sự là những tên cướp chuyên giết người, phóng hỏa, thì còn ai có thể yên tâm trồng dâu, nuôi tằm, rồi kéo tơ, sản xuất tơ lụa trong vùng quản hạt của họ? Hơn nữa, nếu Thái Bình quân thực sự là đám thổ phỉ chỉ chuyên cướp bóc, thì còn ai dám mang theo một lượng lớn bạc trắng đến vùng lãnh thổ của họ để buôn bán?

Con tàu do Lindley điều khiển chở khoảng 40.000 lượng bạc tiến về vùng lãnh thổ thuộc quyền cai quản của Thái Bình Thiên Quốc. Điều trớ trêu là trên đường đi, họ quả thực gặp phải hai toán đạo tặc, nhưng một toán là đạo tặc trên bộ, tức lục quân nhà Thanh; toán còn lại là đạo tặc trên sông nước, tức thủy quân nhà Thanh.

Khi tiến vào ranh giới quản hạt do Thái Bình Thiên Quốc kiểm soát, Lindley nhận thấy binh sĩ canh phòng chỉnh tề, nghiêm trang, cư xử nhã nhặn, lễ độ và tràn đầy sức sống. Cảnh tượng ấy hoàn toàn khác với những gì ông từng chứng kiến ở quân Thanh trước đó.

Bách tính trong vùng quản hạt của Thái Bình quân sống yên ổn, sung túc

Con tàu buôn do Lindley điều khiển tiến vào trấn Lô Khư, huyện Ngô Giang, Tô Châu, thuộc vùng quản hạt của quân Thái Bình. Ông nhìn thấy nhiều thuyền neo đậu trong trấn, người dân đang tất bật bốc dỡ hàng hóa, các cửa hàng trong trấn hàng hóa đầy ắp, việc buôn bán vô cùng phát đạt. Trên những cánh đồng ngoài thị trấn, ngũ cốc được mùa bội thu, dân làng đang bận rộn thu hoạch. Vùng quản hạt của quân Thái Bình không có người ăn xin, bách tính đi lại tấp nập trên đường phố. Trái lại, ở vùng quản hạt của quân Thanh, cảnh người ăn xin mất nhà mất cửa, lang thang khắp các đường phố, ngõ hẻm là điều thường thấy.

Về thương mại, Thái Bình Thiên Quốc vận chuyển muối Hoài bằng đường thủy đến các vùng Hưng Quốc, Kỳ Châu và Hoàng Châu thuộc Hồ Bắc để bán cho bách tính. Khi quay về, họ chở vải vóc và bông vải từ Hồ Bắc về bán cho bách tính An Huy và vùng Giang Nam. Nhờ chi phí vận chuyển bằng thuyền thấp, đường thủy thuận tiện, hoạt động thương mại ở vùng do quân Thái Bình quản hạt vô cùng thịnh vượng, đời sống bách tính yên ổn, sung túc.

Căn cứ theo số liệu ghi chép trong cuốn “Tiến trình thương mại với Trung Quốc giai đoạn 1833–1865” do Nghị sĩ Thống kê học của Hạ viện Anh biên soạn, cùng với tạp chí “Trung Quốc Đại lục Thương báo” do Viện Thống kê phát hành, trong thời gian Thái Bình Thiên Quốc thống trị miền Nam Trung Quốc, hoạt động ngoại thương tại cảng Thượng Hải không những không suy giảm mà còn tăng trưởng. Năm 1863, lượng trà xuất khẩu qua cảng Thượng Hải đạt 12 triệu pound, gấp đôi năm 1858. Năm 1862, có 180 tàu chạy bằng hơi nước làm thủ tục thông quan tại Thượng Hải; nguồn thu thuế nhập khẩu của cảng đạt 3.370.114 lượng bạc, cho thấy hoạt động thương mại vô cùng phồn thịnh.

Tiếp đây, hãy so sánh phong thái của người dân. Trong mắt Lindley, biểu hiện của bách tính thuộc vùng quản hạt của quân Thanh đa phần mang dáng vẻ nô lệ đầy sợ hãi; nét mặt họ lạnh lùng, đờ đẫn. Trong khi đó, người dân tại những vùng quản hạt của Thái Bình Thiên Quốc lại tràn đầy sức sống, ham tìm tòi, nghiên cứu và theo đuổi tri thức. Ông viết: “Thái Bình quân thông minh, thẳng thắn, oai hùng, đặc biệt là phong thái tự do của họ có sức hấp dẫn lạ thường” (trích Hồi ký trực tiếp trải nghiệm Cách mạng Thái Bình Thiên Quốc).

Lindley ngưỡng mộ Thái Bình quân và tự nguyện dốc sức cho Thái Bình Thiên Quốc. Từ đó, ông đến Thượng Hải và các vùng quản hạt khác của quân Thanh để mua sắm khí giới châu Âu và lương thực cho Thái Bình Thiên Quốc.

Thái Bình quân hiếu học, quân kỷ nghiêm minh

Do Anh quốc coi Thái Bình quân là trở lực to lớn trong việc mưu cầu lợi ích, họ đã nghiêm cấm thương nhân cung cấp vũ khí, đạn dược cho Thái Bình quân. Khi phía Anh quyết định liên thủ với triều đình nhà Thanh để bao vây, tiêu diệt quân Thái Bình, chính phủ Anh đã ban hành quy định “nghiêm cấm các nhà truyền giáo và mọi thần dân Anh có bất kỳ sự qua lại nào với Thái Bình Thiên Quốc”. Các nước cùng triều đình nhà Thanh hợp sức phong tỏa các kênh cung cấp vũ khí, đạn dược. Một khi bị quân Thanh phát hiện và bắt giữ, những người cung cấp sẽ phải chịu hình phạt cực nặng, thậm chí là tử hình. Vì vậy, việc Lindley cung cấp vũ khí, đạn dược cho quân Thái Bình, tìm cách kiếm được một số khẩu đại bác tốt, đồng thời cải tiến và tăng cường công tác phòng thủ tại các pháo đài, trận địa pháo ở Cửu Phục Châu, Thiên Kinh, đều là những công việc hết sức mạo hiểm.

Lindley tuyên truyền lý tưởng của Thái Bình Thiên Quốc với những người châu Âu trên các tàu buôn, giành được sự thấu hiểu và ủng hộ của họ, đồng thời khuyến khích họ dùng hành động thực tế để hỗ trợ quân Thái Bình. Ông cũng tìm đến một số tòa soạn báo, đăng bài trên báo chí để lên tiếng ủng hộ Thái Bình Thiên Quốc. Vốn là một quân nhân, ông từng dẫn đầu đội pháo binh của Thái Bình quân ra trận. Phần lớn thời gian, ông dạy Thái Bình quân kỹ thuật pháo binh, cũng như kiến thức về đúc đạn pháo, chế tạo ngòi nổ và căn chỉnh góc bắn. Ông còn dạy tiếng Anh và nhiều kỹ năng khác cho Thái Bình quân. Khả năng học hỏi của người Trung Quốc thực sự khiến ông kinh ngạc.

Về quân kỷ của Thái Bình quân, đại thần triều Thanh Dung Hoành cũng từng lên tiếng xác nhận. Ông cho biết mình đã tận mắt chứng kiến cảnh một số binh sĩ phạm pháp của quân Thái Bình bị cấp chỉ huy cấp cao xử tử theo pháp luật vì tội phóng hỏa, cướp bóc và ngược đãi bách tính.

Tư liệu lịch sử được trích dẫn trong bài viết này còn hạn chế, chưa thể trình bày toàn diện mọi khía cạnh. Tuy nhiên, chỉ căn cứ vào những tài liệu hiện có cũng có thể thấy rằng, xét về phong thái tinh thần, sức sống trong đời sống dân sinh và mức độ phồn thịnh của hoạt động thương mại, trong vùng họ quản hạt dưới góc nhìn của người phương Tây đều vượt trội so với vùng đất do triều đình nhà Thanh cuối thời kỳ cai trị.

(Còn tiếp)

Biên tập bản tiếng Trung: Vương Du Duyệt

Dịch từ: https://www.epochtimes.com/gb/19/4/16/n11191411.htm