Tác giả: Amy Denney
[ChanhKien.org]
Các meme (hình ảnh lan truyền trên mạng xã hội) làm đơn giản hóa quá mức sự thích ứng với việc dùng tay không thuận. Tuy nhiên, có lẽ bạn sẽ phải ngạc nhiên trước những lợi ích mà nó mang lại.
Ảnh minh họa bởi Sunny Lo/The Epoch Times
Cảnh báo tiết lộ nội dung: Mẹo vặt về sức khỏe đang lan truyền trên mạng xã hội cho rằng việc đánh răng bằng tay không thuận giúp đảo ngược bệnh mất trí nhớ thực chất là bị đơn giản hóa quá mức, chủ yếu vì điều này chưa từng được thử nghiệm, và do đó chưa được chứng minh.
Nhưng như vậy không có nghĩa là chuyển các hoạt động hàng ngày sang tay kia chẳng mang lại lợi ích gì cho não bộ. Các nhà khoa học đã biết rằng những hoạt động này giúp tăng cường các vùng não cụ thể, lý do cũng tương tự như khi giải câu đố, có sở thích mới hay lấy bằng đại học: Nó mang tính thách thức.
Đó chính là nguyên nhân mà bà Victoria Brownlee, một người thuận tay phải, lại dùng tay trái cho nhiệm vụ hàng ngày. Trông có vẻ kỳ quặc khi bà cứ lóng ngóng cầm bàn chải, viết lách nguệch ngoạc, lau dọn đến đâu nhà cửa bừa bộn đến đó, hay quệt mascara lem nhem trên mí mắt. Nhưng với một người phụ nữ đang chống chọi với chứng ADHD (rối loạn tăng động giảm chú ý) như bà, tất cả những hành động đó đều là nỗ lực để tăng cường sự tập trung.
“Mục tiêu không phải khiến chứng ADHD khỏi hoàn toàn”, bà nói với tờ báo The Epoch Times. “Mà là giúp bản thân tôi sống trọn vẹn với hiện tại, tập trung hơn, có chủ đích hơn trong những gì mình làm, và nhận thức rõ hơn về hành động của mình”.
Lợi ích của việc dùng tay không thuận không chỉ giới hạn ở những người mắc ADHD. Bất kỳ ai để cho các nhiệm vụ thường ngày trở thành thói quen tự động, vô thức — tức là hầu hết tất cả mọi người — đều có thể thu được lợi ích nhất định.
Tại sao thao tác lóng ngóng lại đánh thức não bộ?
Tiến sĩ Ahmet Arac, một nhà khoa học thần kinh ở Đại học California, Los Angeles (UCLA) cho rằng thực hiện các hành động bằng tay không thuận có tác dụng tốt bởi vì các hoạt động mới lạ tạo ra thách thức cho não. “Não bộ thích được thử thách, và khi bạn luyện tập để vượt qua thử thách đó, thì đó là sự kích thích từ bên trong đối với não, giúp cải thiện các chức năng não”, ông chia sẻ với The Epoch Times. “Luyện tập một nhiệm vụ phức tạp với bàn tay không thuận đó chắc hẳn sẽ là điều bất thường hơn nhiều, và điều đó chắc hẳn sẽ tạo nên một số sự kiện đối với sự thích ứng của não”.
Nói cách khác, làm những điều trái với thói quen giúp các tế bào não mạnh lên và cải thiện sự kết nối giữa các tế bào này. Người ta gọi quá trình này là tính linh hoạt thần kinh, vốn có chức năng thích ứng giúp ngăn sự suy nhược của tế bào, một trạng thái liên quan đến các bệnh thoái hóa thần kinh như Alzheimer chẳng hạn.
Các nhà nghiên cứu đã chứng kiến những thay đổi thích ứng thần kinh này khi chụp ảnh não. Trong một bài nghiên cứu xuất bản trên tập san Human Brain Mapping, 24 người tham gia thuận tay phải đã luyện tập các động tác ngón tay bằng tay trái trong bốn tuần. Sau đó, ảnh chụp cho thấy một phần vỏ não liên quan đến học tập và kỹ năng vận động — vùng thường mỏng dần theo tuổi tác — đã dày lên cùng với sự gia tăng hoạt động ở các khu vực liên quan đến kỹ năng vận động.
Nghiên cứu còn cho thấy các khu vực nằm ngoài vùng kiểm soát vận động vẫn không bị ảnh hưởng, có nghĩa là những bài tập này không mang lại lợi ích khác cho não.
Tuy vậy, theo ông Benjamin Philip, giáo sư và là giám đốc của phòng thí nghiệm khoa học thần kinh và phục hồi chức năng tại Đại học Washington, chúng ta đừng xem nhẹ những lợi ích khi não chuyển sang một trạng thái đòi hỏi nhiều sự tập trung chú ý hơn và có thể cần lập kế hoạch nhiều hơn. Các ví dụ không chỉ bao gồm các hoạt động với tay không thuận mà còn là bất kỳ thách thức nào đối với quá trình nhận thức, như học chơi nhạc cụ hoặc ngôn ngữ nước ngoài.
Dùng tay không thuận kích hoạt cả hai bán cầu não như thế nào
Một lý do khác khiến thủ thuật này hiệu quả là bởi não bộ chúng ta có hai bán cầu, và chuyển sang dùng tay không thuận sẽ kích hoạt cả hai.
Thường thì mỗi một tay do phía não bên kia điều khiển. Tay phải do bán cầu não trái điều khiển và ngược lại. Sau nhiều năm luyện tập, bán cầu điều khiển tay thuận tạo nên được một tập hợp các đoạn DNA nhân bản thiên về các kỹ năng vận động tinh tế cho các nhiệm vụ thường nhật, gần giống như phần mềm mà não đã cài đặt theo thời gian.
Khi bạn chuyển sang tay không thuận, bán cầu điều khiển lúc đó không tạo ra tập hợp DNA thiên về kỹ năng nữa mà nó phải “mượn” tập hợp đó từ bán cầu bên kia. Điều này có nghĩa là hai bán cầu phải gửi tín hiệu qua lại và hợp tác với nhau để hoàn thành nhiệm vụ.
“Não phải cố gắng tận dụng những lợi thế đó, và cuối cùng thì bạn sử dụng cả hai bên não”, ông Philip nói với The Epoch Times. “Não của bạn phải làm nhiều việc hơn”.
Ông nói thêm rằng, cũng cần xem xét những khía cạnh khác, chẳng hạn như hầu hết không phải ai cũng thuận tay trái hay tay phải để làm mọi việc. Thay vào đó, có người làm tốt hơn những kỹ năng nào đó bằng tay này hay tay kia — như viết bằng tay phải nhưng ném bóng bằng tay trái. Nói cách khác, bàn tay “khéo léo hơn” không chỉ khác nhau tùy người mà còn có thể tùy từng hoạt động.
Tại sao vận động lại quan trọng
Bạn có muốn tăng độ khó không nào?
Ông Philip nói, để tăng thách thức, hãy thêm các hoạt động như viết và ném bóng, vốn đòi hỏi chuyển động mượt mà, uyển chuyển với độ chính xác cao.
“Vận động liên quan đến việc kết hợp nhiều yếu tố, phối hợp thị giác với xúc giác và điều chỉnh những giác quan này dựa trên hướng nhìn của mắt bạn”, ông nói. “Não sẽ hoạt động tích cực hơn”.
Vận động và tư duy có quan hệ chặt chẽ; tuy nhiên, không phải hoạt động nào cũng đặt ra thách thức như nhau cho não. Một số hoạt động sử dụng thêm nhiều vùng não hơn so với các hoạt động điều khiển các cơ lớn hoặc vận động đơn giản.
Ví dụ, việc xỏ kim đòi hỏi nhiều năng lượng não bộ hơn, vì gồm rất nhiều phản hồi thị giác và cảm giác, so với việc nâng một cái xô, chủ yếu dựa vào sức mạnh cơ bắp.
Thách thức não bộ dễ hơn chúng ta nghĩ
Sử dụng tay không thuận cho những việc chúng ta làm hàng ngày đáp ứng được hai tiêu chí: Mới lạ và kích hoạt nhiều vùng não hơn. Nếu nhiệm vụ đó thực sự khó khăn thì bạn còn đạt được thêm tiêu chí thứ ba nữa.
Đó là lý do tại sao ông Philip hoài nghi về tuyên bố cụ thể rằng việc đánh răng bằng tay không thuận có thể giúp cải thiện nguy cơ mắc chứng mất trí nhớ — đơn giản là vì việc này không đòi hỏi nhiều nỗ lực.
“Nếu bạn muốn thách thức não bộ thì độ khó chính là điểm mấu chốt”, ông cho hay. “Hãy nghĩ ra những việc khó nhất mà bạn có thể làm”.
Đó cũng chính là lý do tại sao nhà văn Brownlee chọn quệt mascara bằng tay trái mỗi ngày. Một khi bạn đã thành thạo một kỹ năng mới bằng bàn tay không thuận thì hãy xem xét thực hiện tiếp một hoạt động mới khác. Hãy coi đó giống như việc thăng lên cấp độ mới trong trò chơi điện tử.
Theo bà Brownlee, điều hay nhất trong chiến lược của bà là chẳng cần một thiết bị điện tử, trò chơi, ứng dụng nào hay thậm chí chẳng tốn thêm thời gian trong ngày. Lợi ích thu được không chỉ giới hạn đối với trí não: Khi chuyển sang dùng tay khác để làm một nhiệm vụ hàng ngày, bà phải đặt trọn tâm trí vào đó — một bài tập đã giúp bà, một chuyên gia dinh dưỡng, trở nên chú tâm và hiện diện trọn vẹn hơn bên người thân và khách hàng. Bà không có ý định dừng luyện tập, và bà cũng khuyên khách hàng làm theo để cải thiện sự chú tâm vào việc ăn uống.
“Mỗi ngày có một khoảnh khắc tôi cố ý tập trung vào bộ não của mình”, bà Brownlee nói. “Miễn là bạn có đôi bàn tay hoạt động bình thường, thì ngày nào bạn cũng có cơ hội thách thức bộ não”.
(Theo The Epoch Times)