Tác giả: Makai Elías Calles
[ChanhKien.org]
Ảnh minh họa bởi Lumi Liu
Năm 1989, ông Kent Nerburn quyết định nhận công việc làm tài xế taxi. “Điều tôi không ngờ khi nhận công việc này là nó cũng là một sứ mệnh có ý nghĩa phụng sự. Bởi vì tôi lái ca đêm, chiếc taxi của tôi đã trở thành một phòng xưng tội di động”, ông Nerburn, hiện là một nhà văn từng đoạt giải thưởng đến từ Minnesota, đã viết trong một câu chuyện trích từ cuốn sách “Make Me an Instrument of Your Peace” (tạm dịch: Xin dùng con để mang bình an của Ngài đến mọi người) của ông.
“Tôi đã gặp những người mà cuộc đời của họ làm tôi kinh ngạc, giúp tâm hồn tôi trở nên cao thượng hơn, khiến tôi cười và làm tôi khóc. Và không có mảnh đời nào chạm đến trái tim tôi mạnh mẽ hơn cuộc đời của một người phụ nữ mà tôi đón vào tối muộn của một đêm tháng 8 ấm áp”.
Ông đã đến địa chỉ được cung cấp. “Nhưng không có ai bước ra cả. Và tôi nghĩ, ‘Chà, tốt hơn là mình nên quyết định xem mình sẽ lên đó và gõ cửa, hay mình chỉ đợi ở đây?’ Nhiều tài xế khác có lẽ đã lái xe bỏ đi rồi”, ông Nerburn chia sẻ với tờ The Epoch Times.
Ông quyết định đến gõ cửa. Một người phụ nữ ra mở cửa. Trông bà trạc ngoài 80 tuổi.
Người phụ nữ hỏi, “Anh có thể giúp tôi mang chiếc vali ra xe được không?”
“Chắc chắn rồi”, ông đáp. Đó là lúc người phụ nữ nói với ông: “Tôi sắp chuyển đến trung tâm chăm sóc cuối đời. Bác sĩ bảo tôi phải đi”.
Bà bước lên chiếc taxi, ngồi ở băng ghế sau và hỏi: “Chúng ta có thể lái xe dạo quanh thành phố được không? Đây sẽ là lần cuối cùng tôi được nhìn thấy nơi này. Tôi muốn đi ngang qua một vài địa điểm có ý nghĩa quan trọng trong cuộc đời tôi”.
“Bà ấy đã chỉ cho tôi một vũ trường ở một khu vực của thành phố, và nói rằng đây là nơi bà và chồng gặp nhau lần đầu tiên. Bà ấy đưa tôi đi ngang qua những ngôi nhà nơi bà từng sống. Bà ấy đưa tôi đi ngang qua một khách sạn nơi bà từng làm nhân viên bấm thang máy”, ông kể lại.
“Chúng tôi cứ thế lái xe dạo quanh thành phố suốt đêm, thời gian trôi qua từ đêm khuya đến tận rạng sáng, và bà ấy nói, ‘Được rồi, tôi mệt rồi. Chúng ta đi thôi’”.
Ông Nerburn chở bà đến trung tâm chăm sóc cuối đời. Khi bước ra khỏi xe taxi, bà hỏi: “Vậy, tôi nợ cậu bao nhiêu”?
“Bà không nợ tôi gì cả”, ông Nerburn nói.
“Ồ, cậu còn phải kiếm sống chứ”, bà nói.
“Sẽ có những cuốc xe khác, bà đừng lo”, ông Nerburn đáp.
Ông Nerburn giúp bà lấy túi xách ra khỏi xe, và các nhân viên của trung tâm chăm sóc cuối đời đã đứng đợi sẵn với một chiếc xe lăn. Sau đó, bà tiến lại gần, ôm ông Nerburn một cái thật chặt, và nói, “Cảm ơn cậu vì đã làm điều này”.
“Đó là một trong những khoảnh khắc khiến bạn phải suy ngẫm”, ông Nerburn nói. “Có lẽ đó là điều mà tôi được đưa đến thế giới này để làm vào đúng khoảnh khắc cụ thể ấy—để giúp đỡ người phụ nữ đó”.
Nhìn bề ngoài, lòng tốt mang lại lợi ích cho người nhận, nhưng bằng cách cho đi, chính bạn—người trao tặng—cũng nhận lại được những giá trị ý nghĩa và thiết thực. Những tác động của lòng tốt được thể hiện một cách cụ thể trong các dữ liệu khoa học—và thậm chí là trong cả DNA của bạn.
Lòng tốt thay đổi thế giới nội tâm của bạn
Lòng tốt là một phần bản tính tự nhiên của con người. Các nhà khoa học đã phát hiện ra rằng trẻ em mới chỉ 18 tháng tuổi đã có thể thể hiện rõ ràng ý định giúp đỡ người khác.
Những hành động tử tế thường bắt đầu bằng sự thấu cảm. Khi chúng ta cảm nhận được lòng trắc ẩn trước nỗi đau khổ của người khác, chúng ta sẽ có xu hướng muốn giúp họ thoát khỏi nỗi đau đó, từ đó thôi thúc các hành động tử tế.
Trong những khoảnh khắc ấy, “mạch thấu cảm” trong não bộ của chúng ta sẽ được thắp sáng.
Dựa trên hàng thập kỷ nghiên cứu về khoa học thần kinh, chúng ta biết rằng khi các tế bào thần kinh phản chiếu được kích hoạt, chúng ta sẽ cảm nhận hoặc phản ứng theo những cách mô phỏng lại người mà mình đang quan sát. Ở một mức độ nào đó, bộ não của chúng ta sẽ trải qua sự giao thoa giữa trải nghiệm của người khác và trải nghiệm của chính mình.
Hơn thế nữa, lòng tốt còn vượt xa cả mong muốn giải phóng con người khỏi khổ đau, nó bao gồm cả ý định cải thiện sự an lạc, khỏe mạnh của người khác mà không mong cầu nhận lại bất cứ điều gì.
Thế nhưng, khi bạn cho đi, một điều gì đó vô tình nhận lại được sẽ kiến tạo nên vẻ đẹp trong chính thế giới nội tâm của bạn.
Trong một nghiên cứu năm 2023 tại Úc, 671 người tham gia đã bắt đầu một cuộc thử nghiệm kéo dài 2 tuần về lối sống tốt đẹp. Những người tham gia được phân chia ngẫu nhiên vào bốn nhóm: Nhóm thứ nhất được yêu cầu tử tế với chính bản thân mình; nhóm thứ hai hãy trở nên cởi mở và hòa đồng hơn; nhóm thứ ba tham gia vào các hoạt động như thưởng thức nghệ thuật hoặc âm nhạc; và nhóm thứ tư thực hiện các hành động tử tế dành cho người khác.
Sau đó, qua từng ngày, các nhà nghiên cứu đã theo dõi và ghi nhận xem những hoạt động này mang lại cảm xúc như thế nào cho người tham gia.
Khi đánh giá về “eudaimonia” — một cảm giác sâu sắc về mục đích sống và sự viên mãn — việc giúp đỡ người khác đã vượt trội hơn tất cả các hoạt động còn lại. Dù việc tự chăm sóc bản thân, giao lưu xã hội và khám phá nghệ thuật đều khơi gợi những cảm xúc tích cực, chúng vẫn không thể so sánh được với dư vị hạnh phúc ấm áp mà những người ở nhóm còn lại trải nghiệm được thông qua việc thực hiện các hành động tử tế.
Ảnh minh họa bởi The Epoch Times
Theo lẽ tự nhiên, lòng tốt nuôi dưỡng hạnh phúc. Trong một nghiên cứu năm 2019 được công bố trên Tạp chí Tâm lý học Xã hội (The Journal of Social Psychology), các nhà nghiên cứu phát hiện ra rằng những người thực hiện các hành vi tử tế mỗi ngày trong vòng 7 ngày đã trải nghiệm sự gia tăng đáng kể về mức độ hạnh phúc.
Điều thú vị là, dù mọi người tử tế với gia đình hay với những người xa lạ, thì họ càng thực hiện hoặc chứng kiến nhiều việc làm tử tế bao nhiêu, họ lại càng cảm thấy hạnh phúc bấy nhiêu.
Hơn thế nữa, lòng tốt không chỉ tác động đến cảm xúc — nó còn ảnh hưởng đến DNA của một người, giúp định hình cách thức hoạt động của hệ thống miễn dịch.
Những việc làm tốt thay đổi DNA của bạn
Một nhóm các nhà khoa học từ Đại học California đã tiến hành tìm hiểu xem liệu việc tử tế với người khác có làm thay đổi cơ thể chúng ta ở cấp độ di truyền hay không.
Để kiểm chứng giả thuyết này bằng thực nghiệm, các nhà nghiên cứu đã phân ngẫu nhiên những người trưởng thành vào 3 nhóm trong vòng 4 tuần: Một nhóm thực hiện các hành vi tử tế dành cho những người cụ thể, một nhóm khác tự thực hiện các hành động tử tế cho chính bản thân mình, và nhóm cuối cùng thực hiện một hoạt động trung tính đóng vai trò là nhóm đối chứng.
Vào thời điểm bắt đầu và kết thúc nghiên cứu, những người tham gia đã cung cấp các mẫu máu. Các nhà khoa học đã tìm kiếm những thay đổi trong một tập hợp các gen liên quan đến tình trạng viêm và căng thẳng — những gen mà khi hoạt động quá mức sẽ liên quan đến nguy cơ mắc bệnh cao hơn, chẳng hạn như các vấn đề về tim mạch.
Kết quả thu được vô cùng kinh ngạc. Nhóm thực hiện các hành vi tử tế dành cho người khác cho thấy sự thay đổi lành mạnh nhất trong hoạt động gen ở các tế bào miễn dịch. Các mẫu máu của họ cho thấy sự giảm biểu hiện của các gen liên quan đến tình trạng viêm và căng thẳng.
Ảnh minh họa bởi The Epoch Times
Phát hiện của họ đã củng cố thêm cho một trong những nghiên cứu trước đó của họ vào năm 2017, trong đó họ kết luận rằng: “Không cần đến các hoạt động tốn kém, có người hướng dẫn hay tốn nhiều công sức; chỉ đơn giản là lồng ghép những hành động tử tế nhỏ bé dành cho người khác vào thói quen hàng ngày cũng đã đủ để làm thay đổi sự điều hòa gen của tế bào bạch cầu”.
Hiệu ứng lan tỏa của lòng tốt
“Hầu hết các hành vi, cảm xúc và đặc điểm của con người đều có khả năng lan tỏa trong xã hội ở một mức độ nào đó”, bà Abigail Marsh, nhà khoa học thần kinh và nghiên cứu về sự thấu cảm tại Đại học Georgetown, chia sẻ với The Epoch Times.
Khi chứng kiến người khác thực hiện các việc làm tử tế, các mạch não của người quan sát sẽ được kích hoạt để phản chiếu lòng tốt, chuẩn bị sẵn sàng để chính họ trở nên tử tế hơn một cách tự nhiên mà không cần nỗ lực có ý thức.
Một câu chuyện ngụ ngôn nổi tiếng kể về việc một trận bão đã khiến hàng ngàn con sao biển sắp chết bị mắc cạn trên bãi biển. Một người đàn ông quan sát khi đám đông tụ tập lại nhưng không ai làm gì cả. Sau đó, một đứa trẻ bắt đầu nhặt từng con sao biển một và ném chúng trở lại biển.
“Này cậu bé”, người đàn ông nói, “cháu không nhận ra rằng bãi biển dài hàng dặm và có hàng trăm con sao biển sao? Cháu không thể tạo nên sự khác biệt đâu!”
Đứa trẻ mỉm cười, nhặt một con sao biển khác lên, ném nó vào đại dương và trả lời: “Cháu đã tạo nên sự khác biệt cho chú sao biển này đấy ạ!” Người đàn ông đã vô cùng xúc động. Ông liền tham gia cùng cậu bé, và rồi từng người một, cả đám đông đều cùng chung tay.
Như dữ liệu cho thấy, những hành động tử tế đơn lẻ có thể lan tỏa xa hơn bạn nghĩ.
Nghiên cứu của Adam Grant, giáo sư tại Trường Wharton thuộc Đại học Pennsylvania, đã củng cố thêm về tính chất dễ lan tỏa của lòng tốt qua hiện tượng mà ông gọi là “sự đáp đền tiếp nối”. Trong các thí nghiệm có kiểm soát, những người tham gia chứng kiến ai đó giúp đỡ người khác có khả năng giúp đỡ một người lạ ngẫu nhiên sau đó cao hơn 26%.
Các nhà khoa học xã hội James Fowler và Nicholas Christakis đã tiến hành một nghiên cứu mang tính bước ngoặt, chỉ ra rằng hành vi hào hiệp có thể lan truyền qua các mạng lưới xã hội lên đến 3 cấp độ liên đới (three degrees of separation). Nghiên cứu của họ, được công bố trên Proceedings of the National Academy of Sciences, một tạp chí khoa học hàng đầu, phát hiện ra rằng khi một người hành động hào hiệp, điều đó sẽ truyền cảm hứng cho những người khác hành động tương tự với nhiều người khác nhau, tạo nên một chuỗi các hành vi tử tế.
Họ nhận thấy rằng khi một người hành động vị tha, nó sẽ truyền cảm hứng cho bạn bè của họ và thậm chí cả bạn của bạn họ cũng trở nên rộng lượng hơn. Hiệu ứng lan tỏa này tiếp tục kéo dài đến lớp thứ ba, di chuyển như một làn sóng xuyên qua các mạng lưới kết nối giữa con người.
Hành vi hào phóng của một người có thể lan truyền đến những người cách họ 3 cấp độ liên đới—bạn của một người bạn của một người bạn—và mỗi người chịu ảnh hưởng đều tiếp tục hành động hào hiệp trong các tương tác tương lai. (Ảnh minh họa bởi The Epoch Times)
Trên thực tế, lòng tốt có thể lan tỏa bao xa?
Vào thập niên 1960, nhà tâm lý học người Mỹ Stanley Milgram đã tiến hành một thí nghiệm và phát hiện ra rằng con người có thể kết nối với bất kỳ người lạ nào thông qua trung bình 5,2 người trung gian. Đây chính là hiện tượng được gọi là bài toán “thế giới nhỏ”, nghĩa là chúng ta thực chất kết nối với nhau nhiều hơn những gì mình vẫn nghĩ. Với sự phát triển của công nghệ, thế giới thậm chí còn trở nên nhỏ bé hơn nữa—chỉ còn 3,57 người trung gian, theo một nghiên cứu được thực hiện bởi Meta.
Ngay cả lúc này, câu chuyện giúp đỡ cụ bà của ông Nerburn từ 40 năm trước vẫn tiếp tục tạo nên những làn sóng lan tỏa. Ông Nerburn chia sẻ rằng sau khi câu chuyện của ông xuất hiện trên mạng internet, ông đã nhận được vô số email, đặc biệt là từ những người trẻ tuổi – những người đã được truyền cảm hứng sâu sắc từ câu chuyện này. Giai thoại ấy đã thôi thúc nhiều người trong số họ sống tử tế hơn mỗi ngày, với niềm tin rằng một hành động tử tế đơn giản cũng có thể tạo nên một sự khác biệt đầy ý nghĩa.
Nuôi dưỡng lòng tốt
Trong một nghiên cứu được công bố trên tạp chí khoa học Psychological Science, các nhà nghiên cứu đã tuyển chọn các tình nguyện viên và phân chia ngẫu nhiên họ vào một trong hai nhóm: nhóm tham gia khóa huấn luyện chánh niệm kéo dài 8 tuần hoặc nhóm thực hiện một hoạt động đối chứng.
Vào cuối cuộc thử nghiệm, những người tham gia tin rằng họ đang đến phòng chờ để thực hiện một nhiệm vụ không liên quan khác. Tại đó, một diễn viên chống nạng đi qua. Các tác giả viết: “Người gặp khó khăn (diễn viên), biểu hiện rõ sự nhăn nhó đau đớn khi bước đi, đã dừng lại ngay khi cô ấy đi đến chỗ các hàng ghế. Sau đó, cô ấy nhìn vào điện thoại di động, thở dài thành tiếng một cách khó chịu và tựa lưng vào tường”.
Những gì xảy ra tiếp theo đã nói lên rất nhiều điều. 50% số người thuộc nhóm được huấn luyện thiền định đã nhanh chóng nhường ghế của họ, trong khi chỉ có 15% ở nhóm đối chứng làm điều tương tự.
Các tác giả lưu ý rằng “thiền định đã mang lại một hiệu quả to lớn đến như vậy—làm tăng khả năng hành động để xoa dịu nỗi đau của người khác lên hơn 5 lần”.
Các thử nghiệm tiếp theo đã xác nhận rằng ngay cả những can thiệp thiền định ngắn hơn trong 3 tuần cũng nuôi dưỡng sự thấu cảm đáng kể.
Một cách khác để phát triển lòng tốt là cảm nhận rằng bạn là một phần của điều gì đó lớn lao hơn chính mình. Một phương pháp là hãy bước ra ngoài và trải nghiệm sự kinh ngạc. Trong một nghiên cứu năm 2015 được công bố trên tạp chí Journal of Personality and Social Psychology, một nhóm người tham gia đứng đối diện với những cây bạch đàn cao lớn và ngước nhìn chúng trong một phút, trong khi những người khác quay đi khỏi hàng cây và nhìn chăm chăm vào một tòa nhà khoa học hiện đại. Những người tham gia ngắm cây sau đó có nhiều khả năng giúp đỡ người khác hơn và báo cáo mức độ tự cao thấp hơn.
Ông Nerburn chia sẻ rằng trong cuộc đời mình, kể từ chuyến xe không thể nào quên đó, ông đã tìm ra một vài cách để lồng ghép lòng tốt có chủ ý.
“Một mô hình đơn giản là tự hỏi: ‘Liệu việc làm việc tốt đó có mang lại ý nghĩa cho người khác nhiều hơn là gây bất tiện cho tôi hay không’”, ông Nerburn nói, “Và khi rơi vào trường hợp đó… hãy làm điều đúng đắn”.
Những hành động tử tế có chủ ý có thể bắt đầu từ những việc nhỏ bé. Bà Marsh đề xuất một công thức: Khi X xảy ra, tôi sẽ làm Y—với càng nhiều chi tiết càng tốt. “Bất cứ khi nào đi qua một cánh cửa, tôi sẽ chú ý xem có ai đang đi tới không và giữ cửa cho họ… Khi nhìn thấy rác trên mặt đất, tôi sẽ nhặt nó lên”, bà chia sẻ.
“Lúc đầu, việc này cần sự nỗ lực, nhưng sau đó nó sẽ trở thành một thói quen”.
Ông Nerburn kết luận rằng những khoảnh khắc của lòng tốt—chẳng hạn như chuyến taxi của ông—là những điều không ngờ tới, nhưng chúng vẫn đến với mọi người mỗi ngày. Khi bạn nhận ra chúng, “hãy nắm lấy khoảnh khắc đó và sống tử tế”.
“Về lâu dài, cuộc sống của bạn sẽ tốt đẹp hơn rất nhiều”, ông nói.
(Theo The Epoch Times)