Tác giả: Tổ nghiên cứu Nhân vật Thiên cổ anh hùng của văn hóa Thần truyền huy hoàng 5000 năm

[ChanhKien.org]

Phần thứ tư: Biển nạp trăm sông – Giáo hóa chúng sinh

Đối với một bậc Thánh hoàng Đại quân mà nói, nếu chỉ có sự viên mãn trong tu luyện đắc Đạo của bản thân, hay chỉ đạt được cái đích “vô vi nhi trị” của đương triều thôi thì vẫn chưa đủ. Thái Tông với thân phận Kim Luân Thánh Vương, giáng sinh nơi hoàng thất, lòng luôn hướng về thiên hạ, phổ độ chúng sinh: “Dục sử vân hòa chi nhạc, cộng Pháp cổ nhi đồng tuyên. Nhã tụng chi thanh, tùy phạm âm nhi câu viễn.” “Đại thánh chi quy, vô u bất sát, dục sử nhân miễn cái triền, gia đăng nhân thọ, minh duyến hiển ứng, đại tí hàm linh. Ngũ phúc trứ vu hồng phạm, tam tai chung vu thế giới.”

Tạm dịch là:

Muốn cho nhã nhạc Vân Hòa cùng tiếng trống Pháp đồng thanh vang vọng; để tiếng ca Nhã Tụng cùng Phạn âm đều bay xa.

Phép tắc của bậc Đại Thánh không nơi u tối nào là không soi xét tới, muốn cho người người thoát khỏi sự che lấp trói buộc, nhà nhà đạt đến nhân hậu trường thọ; nhân duyên trong cõi u minh hiển ứng, che chở rộng khắp cho những bậc hàm linh (chúng sinh có linh tính). Ngũ phúc hiển rõ trong phạm vi hồng đại, tam tai chấm dứt giữa thế gian.

Dẫn dắt vô lượng chúng sinh đương thời và hậu thế, hoàn thành công trình thiên thu đặt nền móng cho tư duy nhân loại, thiết lập tiêu chuẩn cho sự vận hành của xã hội con người muôn đời, Thái Tông đã kết Thánh duyên rộng rãi: tôn sùng Đạo gia, phù trợ Phật gia, đề bạt Nho gia, tiếp nhận Tây giáo. Khí khái “biển nạp trăm sông” của ông đã khiến trăm nghề đều hưng thịnh, tạo nên sự huy hoàng của thời kỳ “Trinh Quán chi trị”. Văn hóa Đại Đường hưng thịnh đã kiến tạo nên thời kỳ huy hoàng của nhân loại.

Chương 1: Ứng dụng mới của Nho học

Hưng thịnh và đề xướng Nho học

Thuở Hoàng Đế tu Đạo viên mãn, cưỡi rồng bay về trời, khi ấy vẫn chưa có “Nho”, Phật gia cũng chưa truyền đến Trung thổ. Đạo gia là tư tưởng chủ đạo của văn hóa Thần truyền Hoa Hạ. Thời bấy giờ người và Thần cùng tồn tại, đạo đức cao thượng, các bậc Thánh Hoàng như Nghiêu, Thuấn, Vũ đều dùng Đạo để trị vì thiên hạ.

Khi đạo đức con người bắt đầu suy đồi, kể từ thời nhà Chu, phương thức dùng Đạo để trị vì thiên hạ đã có sự thay đổi. Con dân Thiên triều nhà Chu đã mang đến một hệ thống điển chương chế độ và quy phạm hành vi về “Lễ” trên mọi phương diện như: trị quốc, giáo dục, tín ngưỡng, cho đến cả ăn uống, sinh hoạt, tế tự, tang ma… Họ dùng các tiêu chuẩn của Chu Lễ để quy định nội dung Lễ nhạc cho các dân tộc và các đời sau. Âm nhạc được sử dụng trong các loại điển lễ chủ yếu là “Nhã nhạc” — loại nhạc của vùng kinh kỳ Phong, Cảo thuộc tông thất nhà Chu. Thông qua hình thức chế độ, Nhã nhạc được phổ biến đến mọi tầng lớp xã hội, nhằm tăng cường mối liên kết huyết thống của người nhà Chu và duy trì trật tự tôn pháp đẳng cấp. Chu Lễ cho rằng “Thượng Thiên” chỉ trao “Thiên mệnh” trị vì thiên hạ cho bậc có “Đức”; một khi Thiên tử mất “Đức” thì sẽ mất đi sự che chở của Thượng Thiên. Do đó, quân vương cai trị thiên hạ bắt buộc phải đạt đến cảnh giới “Dĩ đức phối thiên” (Lấy đức phối với trời).

“Hoàng Đế chi chế” trong “Tống nhân họa Lịch đại cầm thức đồ sách” hiện lưu giữ tại Bảo tàng Cố cung Quốc gia Đài Bắc. (Ảnh: Tư liệu công cộng)

Đây chính là nền văn hóa Lễ nhạc mà Khổng Tử luôn ngưỡng mộ, được ông tán dương là “Uất uất hồ văn tai” (văn chương rực rỡ thay). Cho đến khi nhà Chu suy vi, kỷ cương lỏng lẻo, việc khen chê mất đi thực chất, Khổng Tử mới thuật lại đạo của Kinh “Dịch” mà giản lược kinh “Thi”, kinh “Thư”, sửa kinh “Xuân Thu” mà hiệu đính phần “Nhã”, “Tụng”. Đây chính là công trạng lịch sử của Khổng Tử. Khổng Tử mở trường dạy học, hậu thế tôn vinh là “Vạn thế sư biểu” (bậc thầy của muôn đời). “Tự triết nhân nuy nhi vi ngôn tuyệt, thất thập tử tán nhi đại nghĩa quai, Chiến Quốc tung hoành, chân ngụy mạc biện, chư tử chi ngôn, phân nhiên hào loạn. Thánh nhân chi chí đức tang hĩ, tiên vương chi yếu đạo vong hĩ.” (Trích Tùy Thư, quyển 32, Chí thứ 27)

Tạm dịch là:

Từ khi bậc trí tuệ (triết nhân) khuất bóng thì lời lẽ uyên thâm bị đứt đoạn, 70 người (Thất thập tử) tản mát thì đại nghĩa bị sai lệch; thời Chiến Quốc [hợp] tung [liên] hoành, thật giả khó phân, lời của chư tử hỗn loạn nhiễu nhương. Đại đức của Thánh nhân đã mất, đạo lý quan trọng của tiên vương đã vong.

Ở đây đã phân định rõ sự khác biệt giữa thân phận “triết nhân” của Khổng Tử với “Đại đức của Thánh nhân, đạo lý quan trọng của tiên vương” thuộc về các bậc Thánh quân đời trước. Khổng Tử nói: “Chí ư Đạo, cứ ư Đức, y ư Nhân, du ư Nghệ” – (Luận Ngữ: Thuật Nhi). Tạm dịch là: lòng hướng về Đạo, giữ vững lấy Đức, nương tựa vào Nhân, dạo chơi trong Nghệ thuật. Nếu không có “đạo lý quan trọng của tiên vương” thì Khổng Tử biết dựa vào đâu? Tuy nhiên, tư tưởng “Vi chính dĩ đức” (Dùng đức trị nước) của ông đã đem cái “Dĩ đức phối thiên” của nhà Chu hạ từ “Trời” xuống mức “Người”.

Khổng Tử tuân theo Chu Lễ, thực tế đã bài xích địa vị đặt nền móng của “Đạo” trong văn hóa Trung Hoa. Chu Lễ quy định hàng ngàn vạn điều mục về “Lễ”, từ đó mới nảy sinh chức quan “Nho”. Nho, chỉ Nho gia; thời xưa cũng chỉ người đọc sách. Sách “Thuyết Văn” viết: “Nho, nghĩa là nhu hòa, là tên gọi của thuật sĩ.” Thời Hán nói rằng Nho là quan thuộc bộ Tư đồ, thậm chí từng bị liệt vào hàng ngũ “ưu, xướng, chu, nho” (Sử Ký: Khổng Tử thế gia), tạm dịch là: diễn viên, ca kỹ, người lùn, kẻ sĩ hầu hạ. “Tử bất ngữ quái, lực, loạn, thần” (Luận Ngữ: Thuật Nhi), tạm dịch là: Khổng Tử không bàn chuyện quái dị, bạo lực, phản loạn và thần linh. Không bàn đến Thần tích, không bàn đến Thần, vậy Nho giáo của Khổng Tử làm sao có thể giúp quân vương thuận theo âm dương để sáng tỏ giáo hóa?

Bản rập bức họa “Khổng Tử hành giáo tượng” (Tượng Khổng Tử giảng Đạo) do Ngô Đạo Tử thời Đường vẽ. (Ảnh: Tư liệu công cộng)

Ngay khi mới lên ngôi, Thái Tông đã bày tỏ: “Trẫm kim sở hảo giả, duy tại Nghiêu Thuấn chi Đạo. Chu Khổng chi Giáo, dĩ vi như điểu hữu dực, như ngư y thủy, thất chi tất tử, bất khả tạm vô nhĩ” (Trinh Quán Chính Yếu: Thận sở hiếu thứ 21). Tạm dịch là: thứ Trẫm yêu thích nay chỉ có Đạo của Nghiêu Thuấn. Giáo hóa của Chu Công, Khổng Tử đối với Trẫm như chim có cánh, như cá cậy nước, mất đi ắt chết, chỉ trong chốt lát mà thôi. Giữa “Đạo của Nghiêu Thuấn” và “Giáo của Chu Khổng”, một bên là “Đạo”, một bên là “Giáo”, bên trong là thực chất, bên ngoài là hình thức, cao thấp rõ ràng. Nếu không có chim, không có cá, thì “cánh” và “nước” như thế nào đây? Ngoại trừ đạo thống văn hóa Hoa Hạ của Nghiêu Thuấn ra, bất kỳ học thuyết của “Gia” nào đời sau tự xưng là “đạo thống”, thì chẳng qua cũng chỉ là cánh mà không có chim, nước mà không có cá, có hình mà không có thực. Đem Đạo của bậc tiền Thánh Nghiêu Thuấn áp nhập vào cái khuôn khổ của Khổng Nho, thực chất là một hành động mạo hiểm kinh thiên động địa trong lịch sử, chẳng khác nào sự ngông cuồng muốn nhét cả vũ trụ vào trong một quả trứng vậy.

Xét từ sự thật lịch sử, Nho học đương thời là danh từ chỉ chung cho sự giáo dục của người có văn hóa (văn nhân), chứ không phải theo nghĩa hẹp là những người kế thừa tư tưởng Khổng Nho. “Thái Tông sơ tiễn tộ, tức vu chính điện chi tả trí Hoằng Văn Quán, tinh tuyển thiên hạ văn nho, lệnh dĩ bản quan kiêm thự học sĩ, cấp dĩ ngũ phẩm trân thiện, canh nhật túc trực, dĩ thính triêu chi khích dẫn nhập nội điện, thảo luận phần điển, thương lược chính sự, hoặc chí dạ phân nãi bãi. Hựu chiếu huân hiền tam phẩm dĩ thượng tử tôn vi hoằng văn học sinh.” (Trinh Quán Chính Yếu: Sùng Nho học thứ 27)

Tạm dịch là:

Thái Tông khi mới lên ngôi, liền đặt Hoằng Văn Quán ở bên trái chính điện, chọn lựa cẩn thận văn nho trong thiên hạ, lệnh cho họ giữ nguyên chức quan cũ mà kiêm nhiệm chức Học sĩ, ban cho đồ ăn ngon hàng ngũ phẩm, thay phiên nhau trực đêm trong cung. Những lúc rảnh rỗi sau khi nghe triều chính, vua lại mời họ vào nội điện, cùng thảo luận điển tịch cổ đại, thương nghị chính sự, có khi đến tận đêm khuya mới nghỉ. Lại hạ chiếu cho con em của các hoàng thân quý tộc, hiền thần lương tướng từ tam phẩm trở lên được làm học sinh của Hoằng Văn Quán.

Bản in nội phủ năm Thành Hóa thứ 9 đời Minh của bộ “Trinh Quán Chính Yếu”, hiện lưu giữ tại Bảo tàng Cố cung Quốc gia Đài Bắc. (Ảnh: Tư liệu công cộng)

Thái Tông thực thi “Trinh Quán chi trị” vốn không phải vì nhiệt thành với “Chu Lễ”.

“Trinh Quan nhị niên, chiếu đình Chu Công vi Tiên Thánh, thủy lập Khổng Tử miếu đường vu Quốc Học, kê thức cựu điển, dĩ Trọng Ni vi Tiên Thánh, Nhan tử vi Tiên sư, lưỡng biên trở đậu kiền thích chi dung, thủy bị vu tư hĩ. Thị tuế đại thu thiên hạ Nho sĩ, tứ bạch cấp truyện, lệnh nghệ kinh sư, trạc dĩ bất thứ, bố tại lang miếu giả thậm chúng. Học sinh thông nhất đại kinh dĩ thượng, hàm đắc thự lại. Quốc Học tăng trúc học xá tứ bách dư gian, Quốc Tử, Thái Học, Tứ Môn, Quảng Văn diệc tăng trí sinh viên, kỳ thư, toán các trí bác sĩ, học sinh, dĩ bị chúng nghệ. Thái Tông hựu sổ hạnh quốc học, lệnh tế tửu, ti nghiệp, bác sĩ giảng luận, tất, các tứ dĩ thúc bạch. Tứ phương nho sinh phụ thư nhi chí giả, cái dĩ thiên sổ. Nga nhi Thổ Phiền cập Cao Xương, Cao Lệ, Tân La đẳng chư di tù trường, diệc khiển tử đệ thỉnh nhập vu học. Vu thị Quốc Học chi nội, cổ khiếp thăng giảng diên giả, kỷ chí vạn nhân, nho học chi hưng, cổ tích vị hữu dã.”

(Trinh Quán Chính Yếu: Sùng Nho học thứ 27)

Tạm dịch là:

Năm Trinh Quán thứ hai, hạ chiếu đình chỉ việc tôn Chu Công làm Tiên Thánh, bắt đầu lập miếu thờ Khổng Tử tại Quốc học, đối chiếu với các điển lễ cũ, tôn Trọng Ni (Khổng Tử) làm Tiên Thánh, Nhan Tử làm Tiên sư; nghi thức tế tự với thố đậu, can thích (khí cụ tế lễ và binh khí múa) ở hai bên từ đây mới bắt đầu đầy đủ. Năm đó, triều đình thu nhận rộng rãi Nho sĩ trong thiên hạ, ban tặng lụa là, cấp xe ngựa đưa đón, lệnh cho họ đến kinh sư, đề bạt vượt cấp, số người được bổ dụng vào triều đình rất đông. Học sinh thông suốt từ một bộ đại kinh trở lên đều được bổ nhiệm làm quan lại. Quốc học được xây thêm hơn 400 gian học xá; các học viện như Quốc Tử, Thái Học, Tứ Môn, Quảng Văn cũng tăng thêm chỉ tiêu sinh viên; các môn Thư pháp, Toán pháp đều đặt chức Tiến sĩ và Học sinh để trang bị đủ các kỹ năng (chúng nghệ). Thái Tông lại nhiều lần ngự giá đến Quốc học, lệnh cho các chức Tế tửu, Tư nghiệp, Tiến sĩ giảng luận, giảng xong đều ban thưởng lụa là. Nho sinh khắp bốn phương khăn gói mang sách tìm đến có tới hàng nghìn người. Chẳng bao lâu, các tù trưởng của Thổ Phiên và Cao Xương, Cao Ly, Tân La cũng gửi con em đến xin nhập học. Thế là trong Quốc học, số người mang tráp nghe giảng có lúc lên đến gần vạn người, sự hưng thịnh của Nho học là điều xưa nay chưa từng có.

“Thái Tông vị thị thần viết: Vi chính chi yếu, duy tại đắc nhân. Dụng phi kỳ tài, tất nan trí trì. Kim sở nhâm dụng, tất tu dĩ đức hành, học thức vi bản.” (Trinh Quán Chính Yếu: Sùng Nho học thứ 27)

Tạm dịch là:

Thái Tông bảo với các thị thần rằng: “Điểm cốt yếu của việc trị quốc, duy nhất nằm ở chỗ có được người tài. Dùng người không đúng tài ắt khó đạt được thái bình. Những người được bổ nhiệm hiện nay, bắt buộc phải lấy đức hạnh và học thức làm gốc”. Thái Tông đã thiết lập và hoàn thiện thể chế giáo dục chính quy để đào tạo quan lại.

Thời Đường không có ngành nghề nào bị bỏ phế

Sách “Tùy Thư” viết: “Nho giả, sở vị trợ nhân quân minh giáo hóa giả dã. Thánh nhân chi giáo, phi gia chí nhi hộ thuyết, cố hữu nho giả tuyên nhi minh chi… . Tục nho vi chi, bất cố kỳ bản, cẩu dục hoa chúng, đa thiết vấn nan, tiện từ xảo thuyết, loạn kỳ đại thể, trí lệnh học giả nan hiểu, cố viết’Bác nhi quả yếu’” (Tùy Thư, quyển 34, Chí thứ 29).

Tạm dịch là:

Nho giả, là người giúp bậc quân vương làm sáng tỏ sự giáo hóa vậy. Lời dạy của Thánh nhân không thể đến từng nhà, nói từng hộ, cho nên mới có Nho giả tuyên truyền và làm sáng tỏ những điều đó… Những hạng tục Nho làm việc này lại không đoái hoài đến cái gốc, chỉ muốn làm đẹp lòng đám đông, đặt ra nhiều câu hỏi lắt léo, dùng lời lẽ khéo léo biến hóa làm loạn mất đại thể, khiến người học khó lòng thấu hiểu, nên mới gọi là ‘rộng mà thiếu điểm cốt yếu’.

“Nho giả” cũng giống như “Pháp giả” (người làm luật), “Nông giả” (người làm nông), “Binh giả” (binh sĩ), “Y phương giả” (y sĩ), chẳng qua cũng chỉ là một trong trăm nghề của xã hội. Dùng bạch thoại ngày nay để nói, họ chính là các thầy cô giáo trong trường học. Trách nhiệm của Nho giả là giúp “quân vương” truyền bá “lời dạy của Thánh nhân” đến những người được giáo hóa. Trong đó, những người viết sách lập thuyết chính là những người “biên soạn giáo trình”. Chức năng của Nho giả là đem “lời dạy của Thánh nhân” để “tuyên truyền và làm sáng tỏ”, bản thân họ không phải là “Thánh nhân” hay người sáng tạo ra “lời dạy của Thánh nhân”. Những kẻ không nắm được điểm mấu chốt còn làm mất đi bản ý trong lời dạy của Thánh nhân, làm lầm lạc hậu thế, đúng như câu: “Tục nho làm việc, không màng đến gốc”, “Làm loạn đại thể, khiến người học thấy khó”.

Để so sánh, sách “Tùy Thư” đối với cách nói về “Đạo giả” (người theo Đạo), “Phật giả” (người theo Phật) lại có sự khác biệt rất lớn, không cùng một loại với “Nho giả”: “Đạo giả, cái vi vạn vật chi áo, thánh nhân chi chí trách dã.” “Đạo, Phật giả, phương ngoại chi giáo, Thánh nhân chi viễn trí dã.”

Tạm dịch là:

“Đạo là cái nơi sâu kín của vạn vật, là cái lý cực kỳ huyền diệu của Thánh nhân.” “Đạo và Phật là giáo hóa ngoài cõi trần thế, là cái chí hướng cao xa của bậc Thánh nhân.”

Vậy thì, cái “lời dạy của Thánh nhân” mà Nho giả nên tuyên truyền và làm sáng tỏ là gì? Đó chính là nền văn hóa chính thống được các bậc Thánh hoàng Minh quân Trung Hoa khai sáng, đề xướng, chỉnh lý và truyền lại bắt đầu từ thời Nghiêu, Thuấn, Vũ.

Vào thời Xuân Thu, Khổng Tử đã biên soạn bộ “Lục Kinh” làm giáo trình dạy học tư thục. Sau này, lại được chính các vị Thánh Hoàng Trung Hoa như Hán Vũ Đế, Đường Thái Tông, Minh Thành Tổ, Thanh Khang Hy đích thân chủ trì việc thu thập, biên soạn, khiến cho các phiên bản chính thống ngày càng trở nên hoàn thiện và quy phạm hơn, nhằm mục đích duy trì, quy chính văn hóa Trung Hoa và giáo hóa chúng sinh.

Dưới triều đại Thái Tông, không có ai là người bị bỏ phế. Những người với đủ loại cá tính, ưu điểm và khuyết điểm khác nhau, dưới sự cai trị của Thái Tông đều tìm được vị trí thích hợp cho mình, phát huy được sở trường, hạn chế được sở đoản, cùng nhau tạo nên sự huy hoàng.

Dưới triều đại Thái Tông, cũng không có học thuật nào bị lãng quên, không có ngành nghề nào bị bỏ phế. Trăm nhà trăm nghề, với sứ mệnh xã hội và công năng đặc thù được ban tặng, đều được biểu hiện rõ ràng; dưới sự trị vì của Thái Tông, mỗi ngành nghề đều gánh vác Thiên mệnh, giữ đúng chức trách của mình, cùng nhau tạo dựng nên thời kỳ rực rỡ.

(Còn tiếp)

Dịch từ:

https://www.epochtimes.com/gb/16/6/28/n8046225.htm