Tác giả: Makai Elías Calles

[ChanhKien.org]

Minh họa bởi The Epoch Times, Shutterstock

Bị mắc kẹt dưới một chiếc xe cứu hỏa nặng khoảng 36 tấn với chân trái bị dập nát, Trung sĩ Justin Dodge thuộc lực lượng đặc nhiệm SWAT cảm thấy những cơn đau nhói dữ dội ập đến.

“Tôi biết rằng hướng đi của cuộc đời mình đã thay đổi chỉ trong chớp mắt”, anh chia sẻ với The Epoch Times.

Khi cảm nhận được từng chiếc xương trong bàn chân mình bị nghiền nát, anh tự nhủ: “Nếu mình còn sống để đến được bệnh viện, mình sẽ tạo nên một sự trở lại một cách hoành tráng ngoạn mục”.

Anh được đưa đi cấp cứu đến tại bệnh viện và phải trải qua nhiều cuộc phẫu thuật, dẫn đến việc phải cắt cụt phần dưới đầu gối của một chân. Tuy nhiên, Dodge đã không để bi kịch đó định đoạt cuộc đời mình. Chỉ 4 ngày trước thời điểm tròn một năm xảy ra tai nạn, Dodge đã quay trở lại đảm nhận toàn bộ nhiệm vụ của lực lượng SWAT, mạnh mẽ hơn bao giờ hết.

Justin Dodge trong quá trình phục hồi và khi đã trở lại làm nhiệm vụ. Ảnh do Justin Dodge cung cấp

Khoảnh khắc ranh giới giữa bi kịch và sự trở lại ngoạn mục trong cuộc đời Dodge phản ánh bản chất của sự kiên cường đích thực. Đó không phải là việc né tránh hay lùi bước đầu hàng trước những thử thách của cuộc đời, mà đúng hơn là những gì diễn ra trong tâm trí và cơ thể bạn khi sức nặng của cả thế giới có thể đang đè lên bạn theo đúng nghĩa đen.

1. Suy nghĩ quyết định kết quả

Sự kiên cường thường được định nghĩa là sự bền bỉ, tính linh hoạt và lòng kiên trì. Một bài tiểu luận được công bố trên Tạp chí Quốc tế về Nghiên cứu Môi trường và Y tế Cộng đồng ví nó như một tảng đá chịu được sức nặng mà không hề suy suyển, một chiếc lò xo bật nảy lại sau khi bị kéo căng, hoặc một bông bồ công anh vươn lên mạnh mẽ trong điều kiện khắc nghiệt bất chấp vẻ ngoài mỏng manh của nó.

Sự kiên cường bắt đầu từ cách chúng ta nhìn nhận thế giới.

Ông Anthony Mancini, một nhà nghiên cứu về sự kiên cường và chuyên gia tâm lý học lâm sàng, cho biết cách chúng ta diễn giải một sự kiện có thể mang lại tác động lớn hơn với bản thân chúng ta so với chính sự kiện đó. Để minh họa, ông đã giải thích với The Epoch Times về một trong những thí nghiệm của mình, trong đó những người tham gia được cho xem một đoạn video có hình ảnh gây sốc, chẳng hạn như một vụ tai nạn xe máy, hoặc một đoạn video nhẹ nhàng về những chú hải ly. Những ai xem đoạn video gây ám ảnh và đánh giá nó là đáng sợ có nhiều khả năng gặp phải những ký ức xâm nhập, không mong muốn bám lấy tâm trí họ trong những ngày sau đó.

Tác động tâm lý này “hoàn toàn xuất phát từ cách diễn giải đó”, ông Mancini nói. Như nhà văn Anaïs Nin từng viết: “chúng ta không nhìn vạn vật theo đúng bản chất của chúng, chúng ta nhìn vạn vật theo đúng bản chất của chính mình”.

Khó khăn thường dễ làm nảy sinh tâm lý nạn nhân. Mancini cho rằng mọi người có thể có suy nghĩ: “Những điều tồi tệ luôn xảy đến với tôi. Tại sao tôi không thể có một lúc bình yên cơ chứ”?

“Khi đóng vai nạn nhân, chúng ta nội tâm hóa và củng cố cảm giác về sự yếu đuối của chính mình, và điều đó có thể trở thành một lời tiên tri tự ứng nghiệm”, ông Mancini nói.

Thay vì coi đau khổ như một sự trừng phạt có chủ đích, những người kiên cường học cách thay đổi góc nhìn: “Những điều tồi tệ đúng là có xảy ra, và tôi chỉ tình cờ là người phải gánh chịu. Mặc dù vậy, vẫn có những điều tốt đẹp trên thế giới, và tôi sẽ tập trung vào những điều đó”.

Việc thay đổi cách nhìn nhận này đặc biệt có sức mạnh. Khả năng thấu hiểu trọn vẹn trải nghiệm đó cho phép bạn gán cho nó một ý nghĩa và tiếp tục bước đi.

Ông Dodge tin rằng sự thay đổi tư duy từ “Tại sao lại là tôi?” sang “Bây giờ phải làm gì?” đã mang lại những kết quả hoàn toàn khác biệt trong cuộc sống. Sự thay đổi tư duy và những lợi ích đi kèm được thể hiện một cách toàn diện ở những người kiên cường.

Một phân tích tổng hợp từ 60 nghiên cứu cho thấy những người có mức độ kiên cường cao hơn sẽ ít bị trầm cảm và lo âu hơn, đồng thời tận hưởng sự hài lòng với cuộc sống cũng như các cảm xúc tích cực cao hơn. Về mặt nghề nghiệp, sự kiên cường gắn liền với mức độ hài lòng và cống hiến trong công việc cao hơn, đồng thời đóng vai trò như một “tấm khiên” chống lại sự kiệt sức.

Sự kiên cường ảnh hưởng đến sức khỏe — và cả túi tiền của bạn nữa. Trong một nghiên cứu, những người từ 65 tuổi trở lên có mức độ kiên cường từ trung bình đến cao có chi phí chăm sóc sức khỏe hàng năm thấp hơn 30% — sức mạnh tinh thần thực sự chuyển hóa thành sự sung túc về mặt thể chất và tài chính.

Minh họa bởi The Epoch Times

Sự kiên cường có thể bắt nguồn từ tâm trí, nhưng những hệ quả của nó được phản ánh trên cơ thể ở nhiều cấp độ — từ trái tim cho đến các hormone và thậm chí cả chức năng thần kinh.

Não bộ và Cơ thể của Giới Tinh anh Kiên cường

Tại Bộ Tư lệnh Tác chiến Đặc biệt Hải quân Hoa Kỳ, các nhà nghiên cứu đã theo dõi 117 binh sĩ thuộc Lực lượng Tác chiến Đặc biệt — bao gồm Đặc nhiệm Hải quân (Navy SEALs) và Mũ nồi xanh (Green Berets) — đỉnh cao của sự dẻo dai về tinh thần và thể chất trong quân đội.

Thay vì đưa các quân nhân này vào các tình huống mô phỏng chiến đấu, các nhà khoa học đã cho họ làm một bài kiểm tra đơn giản: Nín thở trong 30 giây. Việc nín thở tạo ra một dạng căng thẳng sinh lý có thể kiểm soát và đo lường được. Khi lượng carbon dioxide tích tụ trong máu, các mạch máu não của bạn giãn ra và lưu lượng máu tăng lên. Đó là cách não bộ cố gắng lấy thêm oxy và cũng là một lăng kính hoàn hảo để quan sát cách não bộ của bạn xử lý và phục hồi sau căng thẳng.

Thú vị thay, những binh sĩ kiên cường nhất về mặt tâm lý không hẳn có những phản ứng với căng thẳng khác biệt — lưu lượng máu não của họ cũng tăng vọt giống hệt như mọi người khác trong quá trình nín thở. Điều khiến họ trở nên nổi bật là họ phục hồi nhanh hơn đáng kể. Não bộ của họ đã học được cách không lãng phí năng lượng để duy trì trạng thái kích thích căng thẳng sau khi mối đe dọa đã qua đi.

Một nghiên cứu khác đã theo dõi các ứng viên Đặc nhiệm Hải quân (Navy SEAL) trải qua giai đoạn đầu tiên vô cùng khắc nghiệt của khóa huấn luyện Thể lực Chiến đấu dưới nước/Đặc nhiệm (Basic Underwater Demolition/SEAL – BUD/S) của Hải quân. Khóa học này bao gồm 8 tuần căng thẳng tột độ về thể chất và tinh thần, trong đó có “Tuần lễ Địa ngục” (Hell Week), khoảng thời gian mà các ứng viên chỉ được phép ngủ 4 tiếng trong suốt 5 ngày. Với tỷ lệ bỏ cuộc từ 65% đến 80%, đây là một trong những quá trình tuyển chọn khắt khe nhất thế giới.

Các nhà nghiên cứu đã lấy mẫu máu từ các học viên và phát hiện ra rằng những ứng viên vượt qua khóa huấn luyện có mức cortisol — hormone căng thẳng chính của cơ thể — tương đương, và thậm chí còn cao hơn so với những người khác trong khóa huấn luyện. Điểm khác biệt chính nằm ở hệ thống phục hồi của họ.

Những người vượt qua khóa huấn luyện có mức DHEA, một loại hormone giúp khôi phục sự cân bằng sau căng thẳng, cao hơn đáng kể. Những cá nhân kiên cường này có tỷ lệ DHEA so với cortisol cao hơn 31% so với những người không hoàn thành nhiệm vụ. Tương tự như việc lái xe, cortisol hoạt động như chân ga, còn DHEA giống như chân phanh của bạn. Những Đặc nhiệm Hải quân thành công sở hữu cả “động cơ” hormone để đối phó với các tác nhân gây căng thẳng và “hệ thống phanh” để đưa cơ thể trở lại trạng thái cân bằng ban đầu.

Minh họa bởi The Epoch Times

Nghiên cứu này thách thức lầm tưởng rằng những người cứng rắn chỉ đơn giản là “đối phó với căng thẳng tốt hơn” theo nghĩa là cảm nhận nó ít mãnh liệt hơn. Sự kỳ diệu thực sự nằm ở khả năng phục hồi. Cơ thể của các ứng viên Đặc nhiệm Hải quân (Navy SEAL) đã phát triển (hoặc sở hữu bẩm sinh) một hệ thống phục hồi mạnh mẽ hơn. Những phát hiện này làm thay đổi cách chúng ta nhìn nhận những áp lực trong cuộc sống. Bạn không cần phải trở thành một người “không bao giờ bị căng thẳng”. Thay vào đó, mục tiêu là trở thành một người có khả năng phục hồi tốt sau căng thẳng.

Nghiên cứu khác đã chỉ ra rằng sự kiên cường có thể gắn liền với khả năng xử lý căng thẳng hiệu quả hơn của hệ thần kinh. Những lính Thủy quân lục chiến có mức độ kiên cường cao hơn thông qua việc rèn luyện chánh niệm cho thấy sự kích hoạt não bộ khác biệt đáng kể khi phản ứng với các tình huống đe dọa. Các khu vực não như thùy đảo bên phải và vỏ não vành đai trước (anterior cingulate cortex – những vùng liên quan đến nhận thức nội tại của cơ thể, điều chỉnh cảm xúc và xử lý căng thẳng) được kích hoạt ít hơn, và thậm chí theo chiều hướng giảm xuống, ở những lính Thủy quân lục chiến kiên cường. Mặt khác, não bộ của nhóm đối chứng vẫn duy trì trạng thái kích hoạt, làm việc quá sức, ngay cả sau khi tác nhân gây căng thẳng đã qua đi.

Minh họa bởi The Epoch Times

Ông Mancini cho biết, sự kiên cường không thực sự là việc không thể bị khuất phục. Nó là sự thay đổi ở mức tối thiểu, hoặc thậm chí là tích cực, đối với các hoạt động bình thường sau nghịch cảnh.

Xây dựng Hệ thống Phục hồi của bạn

Làm thế nào chúng ta có thể phát triển sự kiên cường bền vững?

Bác sĩ John D. Kelly, bác sĩ phẫu thuật chỉnh hình, giáo sư y khoa tại Đại học Pennsylvania, đồng thời là một tác giả viết về sự kiên cường, đã chia sẻ với The Epoch Times rằng sự kiên cường bắt đầu bằng việc tập trung vào những điều tích cực.

“Điều gì vẫn còn tốt đẹp? Mình vẫn còn những gì? Hãy tìm kiếm món quà điều tốt đẹp trong tất cả những khó khăn đang bủa vây bạn”, ông nói.

Sự chuyển đổi từ tâm lý nạn nhân sang thế chủ động và lòng biết ơn thể hiện điều mà các nhà nghiên cứu gọi là “sự linh hoạt trong điều chỉnh”, tức là sự thay đổi hành vi năng động khi đối mặt với căng thẳng cao độ. Đó là sự can đảm để nhìn nhận và đánh giá lại chính bản thân sự căng thẳng.

Alyson Zalta, một nhà nghiên cứu về sự kiên cường và là phó giáo sư khoa học tâm lý tại Đại học California–Irvine, chia sẻ với The Epoch Times rằng những người có suy nghĩ linh hoạt hơn thì tự nhiên cũng có khả năng kiên cường cao hơn.

Các nhà nghiên cứu đã xác định được những kỹ thuật cụ thể và thiết thực giúp xây dựng sự linh hoạt về mặt tinh thần, từ đó tạo điều kiện cho sự kiên cường được phát triển. Một phân tích tổng hợp cho thấy một trong những phương pháp hiệu quả nhất là nuôi dưỡng sự lạc quan thông qua kỹ thuật “phiên bản tốt nhất của chính mình”, trong đó mọi người hình dung bản thân họ trong một tương lai nơi mọi thứ đều đạt được kết quả tối ưu.

Tự nhủ tạo động lực là một công cụ mạnh mẽ khác. Thay vì những lời lải nhải tiêu cực tự phát thường lấp đầy tâm trí chúng ta, chẳng hạn như “Mình đúng là một kẻ ngốc”, thì việc tự nhủ có chủ đích sẽ giúp gia tăng sự nỗ lực, khả năng tập trung và năng lực kiểm soát điều hành. Những người kiên cường học cách nói rằng “Tương lai rồi sẽ ổn thôi” và “Tôi sẽ làm những gì cần thiết”.

Khuôn khổ định hướng kiên định và tự tin này có thể được thấy rõ trong tinh thần của Đặc nhiệm Hải quân Hoa Kỳ (NAVY SEAL Ethos): “Tôi sẽ không bao giờ bỏ cuộc. Tôi kiên trì và vươn lên mạnh mẽ trong nghịch cảnh… Nếu bị đánh gục, tôi sẽ đứng dậy, trong bất kỳ hoàn cảnh nào”.

Hơn nữa, Zalta lưu ý rằng có những biện pháp cơ bản hơn nhưng cũng quan trọng không kém để rèn luyện sự kiên cường. Cô cho rằng cuộc sống giống như một tấm vải dệt, và nghịch cảnh sẽ kéo căng và làm giãn tấm vải đó. Bạn càng duy trì nhiều thói quen tích cực, chẳng hạn như ngủ đủ giấc, dinh dưỡng tốt và tập thể dục, thì cấu trúc vải dệt càng trở nên chặt chẽ và bền bỉ hơn. Bằng cách này, khi nghịch cảnh ập đến, những thói quen tốt sẽ cho phép bạn chống chọi lại mà không bị gục ngã.

Những người kiên cường cũng phá vỡ lớp vỏ bọc của chủ nghĩa anh hùng tự lực.

Kelly nói: “Chỉ những người mạnh mẽ mới nhờ giúp đỡ. Khi chúng ta chấp nhận sự thật rằng tất cả chúng ta đều mang những vết thương và sự vụn vỡ, chúng ta có thể nhận thấy nhu cầu tự nhiên mà tất cả chúng ta cần ở những người khác”.

Tương tự như vậy, Christina Cipriano, phó giáo sư tâm lý học giáo dục và phát triển ứng dụng tại Trường Y Yale, đồng tình rằng sự kiên cường được xây dựng xoay quanh cộng đồng.

“Chúng ta làm tốt hơn khi đồng hành cùng nhau”, cô chia sẻ với The Epoch Times. “Chúng ta không được sinh ra để phát triển một cách cô lập. Những mối quan hệ tích cực, lành mạnh, hiệu quả và mang tính hỗ trợ thực sự rất quan trọng đối với việc xây dựng các kỹ năng bền vững và lâu dài”.

Về phần Dodge, sau khi mất đi một bên chân, anh đã phải vật lộn để leo lên ngay cả những bậc cầu thang trong chính ngôi nhà của mình. Cuộc sống bình thường mới đòi hỏi anh phải chấp nhận sự yếu đuối của bản thân để cởi mở với những người xung quanh. Anh thường nằm trên sàn nhà, kiệt sức và rơi nước mắt, trong khi các con vây quanh và cổ vũ cho anh.

Những khoảnh khắc của sự thất vọng và sự hỗ trợ đó đã tiếp thêm sức mạnh cho quyết tâm và sự sẵn lòng nhờ giúp đỡ của anh.

“Tôi nhận ra rằng việc tự hỏi ‘Tại sao lại là tôi’ không giúp ích được gì cho hoàn cảnh của mình”, anh nói. “Thay vào đó, tôi đã hỏi Chúa, gia đình, và đội ngũ y tế của mình: Tôi có thể làm gì để bình phục?”

Một liều thuốc phòng ngừa

Các nghiên cứu trước đây của ông Mancini về sự kiên cường, bao gồm nghiên cứu về hậu quả của sự kiện 11/9 và các vụ xả súng tại trường học, luôn cho thấy 60% đến 80% mọi người thể hiện được kết quả của sự kiên cường sau những nghịch cảnh lớn. Năng lực này đã có sẵn bên trong chúng ta — vấn đề là liệu chúng ta có nuôi dưỡng nó trước khi khủng hoảng ập đến hay không.

Ông Cipriano chia sẻ: “Chúng ta không cần phải có nghịch cảnh mới có lý do để học kỹ năng kiên cường này. Thực chất, việc học kỹ năng này trước khi trải qua nghịch cảnh là một sự bảo vệ tốt hơn để tạo đà thành công cho chính bạn”.

Anh Dodge cho rằng hãy xem sự kiên cường như một liều thuốc phòng ngừa, và điều này có thể đòi hỏi chúng ta phải gạt bỏ “tâm lý mong chờ thuốc tiên”.

“Chúng ta muốn mọi thứ đều dễ như việc bấm một cái nút”, anh nói. “Nhưng đó hoàn toàn không phải là thực tế cách mà cuộc sống vận hành”.

“Bạn không thể ăn trọn một con voi chỉ trong một miếng”, anh nói. “Bằng cách tìm kiếm những chiến thắng nhỏ bé rồi liên tục bồi đắp dựa trên chúng, khi bạn nhìn lại sau nhiều tuần hay nhiều tháng, những bước tiến bạn đạt được sẽ thực sự đáng kinh ngạc”.

Vì vậy, Dodge cho rằng vấn đề không phải là liệu những thử thách có đến hay không. Câu hỏi đặt ra là: “Hôm nay bạn đang làm gì để khiến ngày mai trở nên tốt đẹp hơn?”

Một ngày nào đó, khi sức nặng của cả thế giới trĩu đè lên bạn, sự phục hồi của bạn sẽ không phụ thuộc vào việc bạn mạnh mẽ đến đâu ở ngay khoảnh khắc đó. Nó sẽ phụ thuộc vào sự chuẩn bị của bạn, vào việc bạn có thể tìm lại hướng đi nhanh đến mức nào, và cách bạn quyết định vươn lên từ những khó khăn.

Trong khoảng không giữa bi kịch và sự trở lại ngoạn mục, giữa thất bại và thành công, sự kiên cường là thứ luôn ở đó để chúng ta nắm lấy.

(Theo The Epoch Times)

Dịch từ: https://www.theepochtimes.com/health/the-mind-science-behind-true-resilience-5886138