Tác giả: Trường Tụ Khách

[ChanhKien.org]

Trên bàn thư án, giấy Tuyên (1) trải phẳng, mộc mạc mà tĩnh lặng.

Gió bên ngoài thổi qua khung cửa sổ, khẽ vén mép giấy Tuyên, tựa như áng mây mỏng. Đầu bút chấm mực, nhẹ nhàng hạ xuống, sắc mực liền chầm chậm loang nở trên giấy, đậm nhạt đan xen, lúc khô lúc thấm. Trong chớp mắt, cảnh sắc sơn thuỷ hiện lên khi xa khi gần, hoa cỏ bỗng có dáng có hình, tâm ý con người cũng có nơi neo đậu.

Một trang giấy, nhìn trông có vẻ mỏng nhẹ như không, nhưng lại có thể chứa đựng cả ngàn năm lịch sử.

Từ thời Đường – Tống đến nay, bao thế hệ đã gửi thơ văn, nét bút và hội họa vào trang giấy, kết nên mối duyên chẳng thể tách rời. Hoài bão của bậc văn nhân, cốt cách của người cầm bút, núi non trong tâm tưởng người họa sĩ, cùng biết bao tháng năm lịch sử không thể níu giữ đều được âm thầm lưu lại trên trang giấy mỏng. Con người thường hay tán thưởng nét mực trên giấy, nhưng lại ít khi nghĩ đến bản thân trang giấy cũng đã đi qua một quãng đường đời dài đằng đẵng.

Xuất thân từ vùng sơn dã.

Thanh đàn dãi dầu mưa gió giữa rừng xanh, rơm rạ giữa đồng cát chín vàng dưới nắng trời. Một bên sinh từ nơi núi non, một bên lớn lên nơi đồng áng. Tựa hồ chẳng liên quan đến nhau, nhưng qua bàn tay người thợ làm giấy, chúng lại có thể cùng hợp thành một sinh mệnh mới.

Để tạo ra một tờ giấy Tuyên chân chính không hề dễ dàng.

Sau khi bóc vỏ cây thanh đàn, người ta đem đi ngâm ủ, nấu chín, tẩy rửa rồi phơi nắng. Vỏ cây khô cứng sau khi được ngâm lâu trong nước, thì dần nở ra; sức lửa từ từ thấm sâu vào thớ sợi, chắt lọc và gạn bỏ những tạp chất ẩn bên trong; sau đó lại được gột rửa nhiều lần bằng nước suối, từng lượt, từng lượt, gột đi những gì thô ráp còn sót lại.

Những lần gột rửa này không phải cứ một sớm một chiều là xong.

Xuân qua thu đến, dãi dầu nắng mưa, qua bao lượt ngâm mình trong nước trong lửa, từng thớ sợi dần dần thay đổi. Màu sắc dần phai đi, chất thô ráp cũng lắng xuống, những thớ sợi vốn đan kết chặt chẽ với nhau nay cũng nở giãn ra từng chút một.

Thế nhưng, chỉ rửa sạch vẫn không đủ.

Sau khi được nấu chín và rửa sạch, vỏ thanh đàn và rơm rạ vẫn phải được giã nghiền nhiều lần. Chày gỗ liên tiếp nện xuống, làm mất đi dáng vẻ vốn có, nghiền những thớ xơ thô dài thành lớp bột giấy mịn nhỏ. Kể từ lúc ấy, nó không còn là vỏ cây như xưa, cũng chẳng phải rơm rạ nơi cánh đồng nữa.

Hình hài cũ mất đi, sự sống mới bắt đầu.

Người làm giấy cho bột giấy vào nước rồi khuấy đều nhiều lần. Hàng ngàn vạn thớ sợi nhỏ xíu nở tan trong nước, chồng chéo quấn quyện vào nhau. Khung xeo giấy khẽ khàng đưa xuống nước, rồi nhẹ nhàng nhấc lên; một lớp bột giấy mỏng tang đã đọng lại trên khung.

Nhìn tưởng như chỉ là một động tác nhúng vớt nhẹ bẫng, nhưng đằng sau ấy là tháng năm dài của sự tôi luyện.

Một sợi xơ đơn lẻ vừa mỏng manh lại yếu ớt; nhưng vô số sợi xơ đan xen vào nhau lại có thể trở thành một trang giấy Tuyên thật mềm dẻo. Mỗi sợi xơ đều có nguồn gốc khác nhau, ấy mà khi ngâm trong nước, chúng bỏ xuống hình dạng ban đầu, để sắp xếp mới vị trí của mình, cuối cùng trở thành một chỉnh thể mới.

Đây không phải công đoạn gia công đơn giản, mà là một lượt trùng tổ.

Những tờ giấy ướt được xếp chồng lên nhau, ép cho ráo nước, rồi dán lên vách sấy và hong khô dần dần. Lửa không cần rực cháy, mà chỉ ấm nóng để từ từ hút đi những hơi nước cuối cùng còn sót lại. Chờ khi được nhẹ nhàng gỡ xuống khỏi vách sấy, tờ giấy Tuyên mới chính thức thành hình.

Bao lần ngâm lâu trong nước, gột rửa và vô số lần giã nghiền, đan quyện, tái tạo, tất cả đều lặng lẽ hoà vào những vân giấy mịn nhỏ li ti. Nó không tự để lộ bản thân đã trải qua những gì, toàn bộ sự tôi luyện ấy lắng lại thành nét dẻo dai, vẻ nhu hòa và sức dung chứa bền bỉ.

Thế nên, nó được trải lên trên thư án.

Một giọt mực khẽ rơi xuống, giấy không chối từ, cũng chẳng nuốt trôi, mà để màu mực được loang nở tự nhiên trên từng đường vân của mình. Nét đậm lưu lại khí cốt, nét nhạt dệt nên màn sương khói; bút đi vun vút phô bày khí thế, bút hạ khoan thai lại hiển lộ phong thái ung dung. Giấy Tuyên không tranh giành hào quang với bút mực, mà âm thầm nâng đỡ để nét bút tự do uốn lượn. Bút có mũi nhọn sắc bén, mực có đậm nhạt, giấy có sức dung chứa. Ba thứ mỗi thứ một vẻ, đều có vị trí riêng, hòa điệu cùng nhau mới có thể tạo nên muôn hình vạn trạng trên trang giấy.

Thế nhưng, khả năng dung chứa ấy cũng chẳng phải tự nhiên mà có.

Vậy nên, khi trang giấy gói trọn một bài thơ, nỗi lòng ấy mới phút chốc vượt qua được dòng chảy thời gian; khi lưu giữ một bức hoạ, sơn hà trước mắt mới được lưu lại cho hậu thế; khi chuyên chở một cuốn điển tịch, trí huệ của người xưa mới mãi được truyền thừa. Nó đem sự thanh nhã giao lại cho bút mực, lặng lẽ nhường phần tĩnh tại của mình cho muôn vàn thanh âm.

Sức chứa đựng vĩ đại chân chính thường vô thanh.

Nếu hiểu biết về nguồn gốc của một trang giấy Tuyên thì khi nhìn thấy nó trong tâm sẽ thêm phần kính trọng. Trang giấy mộc mạc không còn chỉ là một vật tầm thường nữa, mà là một sinh mệnh được núi rừng, đồng lúa, ánh dương, nước chảy, lửa nung và sự kiên nhẫn của con người cùng nhau thành tựu nên.

Qua ngàn lần gột rửa, vạn lần giã nghiền, chỉ khi mất đi hình dáng ban đầu thì trang giấy mới thành hình.

Những thử thách tôi luyện qua nước lửa, những nhịp chày giã và tháng năm mà nó đã trải qua đều không hề mất đi, mà từ từ hoá thành đức tính của chính tờ giấy Tuyên: thanh nhã, dẻo dai, ôn nhuận và bền bỉ. Cũng chính nhờ những đức tính ấy, nó mới đủ sức giữ lại ngàn dặm nước non, mới chở được vô số văn tự qua bao thế hệ.

Một sinh mệnh có thể gánh vác được những gì, đều gắn liền tới cách họ từng vượt qua những chông gai.

Có lẽ đây chính là lý do tại sao văn hoá truyền thống Trung Hoa luôn đề cao việc ngộ Đạo qua vạn vật.

Vạn vật đều có tính chất riêng, đều có quá trình trưởng thành và mang sứ mệnh khác nhau. Chúng trải qua tháng năm và hoàn thiện bản thân theo những cách khác nhau. Đồng thời, cũng dùng sự tồn tại của mình để âm thầm triển hiện ra quy luật tương thông giữa đất trời.

Giấy Tuyên mỏng tựa hư không, nhưng lại có sức nặng của riêng mình; giấy Tuyên lặng thinh không lời, vậy mà nâng đỡ mạch văn chương ngàn năm.

Trời đất không cất lời, mà mượn vạn vật để triển hiện cho con người; vạn vật vô thanh, nhưng tự thân đều chuyên chở Đạo.

Nhìn vạn vật mà ngộ đại Đạo, chiêm ngưỡng tạo vật, mới ngẫm ra sự khéo léo của tạo hóa.

Chú thích:

(1) Giấy Tuyên là một loại giấy truyền thống nổi tiếng của Trung Quốc, được sản xuất chủ yếu tại huyện Kính, tỉnh An Huy (vùng Tuyên Châu xưa).

Dịch từ: https://big5.zhengjian.org/node/303740