[ChanhKien.org]
Từng bị xem nhẹ như một phương pháp thư giãn theo trào lưu New Age, ý tưởng này nay được ứng dụng để điều trị nhiều tình trạng sức khỏe, từ lo âu đến đau mạn tính.
(Ảnh: daniromphoto/Getty Images)
Hầu hết mọi người đều từng trải qua điều này: một bài hát làm tâm trạng bạn phấn chấn hơn trên đường lái xe về nhà, hay tiếng mưa rơi giúp bạn dần chìm vào giấc ngủ. Âm thanh không chỉ tạo ra tâm trạng. Nó còn làm thay đổi cơ thể bạn. Nhịp tim chậm lại, hormone gây căng thẳng giảm xuống và cảm giác đau cũng trở nên khác đi.
Đó là lý do một ý tưởng từng bị xem nhẹ như phương pháp thư giãn theo trào lưu New Age nay được đưa vào điều trị đủ loại vấn đề, từ lo âu đến đau mạn tính.
Âm thanh ảnh hưởng đến cơ thể như thế nào
Cách giải thích chủ yếu liên quan đến hệ thần kinh. Trị liệu bằng âm thanh ảnh hưởng đến các trạng thái sóng não. Vì các tần số sóng não khác nhau gắn liền với các mức độ thư giãn khác nhau, âm nhạc hoặc âm thanh có thể giúp não bộ chuyển sang trạng thái bình tĩnh hơn.
Các nghiên cứu sử dụng phương pháp ghi điện não đồ (EEG) đã phát hiện ra rằng bát chuông Tây Tạng (nhạc cụ bằng kim loại có hình dáng giống chiếc bát) làm tăng hoạt động của cả sóng não delta và theta. Sóng theta (4 đến 8 hertz) có xu hướng xuất hiện trong lúc thiền định và giấc ngủ nông, trong khi sóng delta—loại sóng chậm nhất (dưới 4 hertz)—có liên quan đến giấc ngủ sâu và các trạng thái thư giãn sâu nhất.
Âm thanh và sự rung động cũng có thể kích thích dây thần kinh phế vị, một nhân tố then chốt trong việc đưa cơ thể thoát khỏi trạng thái căng thẳng, cảnh giác cao độ và chuyển sang trạng thái nghỉ ngơi.
Cần phân biệt hai khái niệm thường bị đánh đồng với nhau: liệu pháp âm nhạc và trị liệu bằng âm thanh. Trị liệu bằng âm thanh—chẳng hạn như các buổi trị liệu bằng bát chuông hoặc tắm âm thanh—nhìn chung là một hình thức thư giãn thụ động, do người tham gia tự thực hiện, không đi kèm chẩn đoán lâm sàng hay mục tiêu điều trị. Ngược lại, âm nhạc trị liệu không chỉ dừng ở việc nghe thụ động. Đây là một can thiệp có cấu trúc, hướng đến mục tiêu cụ thể, do nhà trị liệu âm nhạc hướng dẫn và được điều chỉnh theo nhu cầu riêng của từng người.
Liệu pháp âm nhạc: Điều trị các nhu cầu cụ thể
Âm nhạc trị liệu có liên quan đến việc giảm căng thẳng, lo âu và trầm cảm. Phương pháp này cũng cho thấy nhiều triển vọng trong việc tác động đến cảm nhận về cơn đau.
Âm nhạc trị liệu kích hoạt các vùng não liên quan đến điều hòa tâm trạng và thúc đẩy việc giải phóng dopamine, endorphin và oxytocin. Âm nhạc cũng cho tâm trí một thứ khác để tập trung, qua đó làm gián đoạn những suy nghĩ lo âu.
Một đánh giá tổng hợp từ chín nghiên cứu chất lượng cao cho thấy liệu pháp âm nhạc làm giảm đau và cũng giúp cải thiện tình trạng trầm cảm. Các nhà nghiên cứu nhận thấy thời lượng tối ưu là 20 phút, và hiệu quả nhất là khi người tham gia tự chọn nhạc cho mình, sử dụng nhạc cụ hoặc đeo tai nghe.
Các buổi trị liệu thay đổi tùy theo từng bệnh nhân.
“Tôi sử dụng các nhạc cụ để kích thích hệ thần kinh và tâm trí như một hình thức khám phá”, bà Cara Gelderblom, một chuyên gia âm nhạc trị liệu được cấp chứng chỉ chuyên môn, chia sẻ với The Epoch Times.
Bà đôi khi chơi guitar trực tiếp, hát một ca khúc pop yêu thích của bệnh nhân, hoặc ứng tác nhạc ngay tại chỗ dựa trên nhu cầu của bệnh nhân. Đối với những người gặp các khó khăn tâm lý phức tạp, bà Gelderblom khuyên nên tìm đến một nhà âm nhạc trị liệu chuyên nghiệp.
“Ý tôi là, nếu bệnh nhân có sự gắn bó với âm nhạc, dù qua việc ca hát hay chơi nhạc cụ, thì một nhà âm nhạc trị liệu có thể là lựa chọn phù hợp”, bà nói.
Chữa lành bằng âm thanh: Một công cụ để nghỉ ngơi không giống như các liệu pháp truyền thống chẳng hạn như tâm lý trị liệu hay vật lý trị liệu, liệu pháp âm thanh không đòi hỏi phải tập trung vào một vấn đề cụ thể nào.
Thay vào đó, liệu pháp này tác động gián tiếp hơn thông qua trải nghiệm giác quan, gồm các tần số và rung động được chọn lọc cẩn thận, cùng những nhạc cụ như bát chuông, chuông hòa âm, trống và các âm ngân bằng giọng người có hướng dẫn. Bà Michele Leno, nhà tâm lý học có giấy phép hành nghề và là người dẫn chương trình “Mind Matters with Dr. Michele” (Chuyện sức khỏe tâm thần cùng Tiến sĩ Michele”), chia sẻ với The Epoch Times.
“Cơ thể và tâm trí phản ứng với các rung động âm thanh, điều này có thể thúc đẩy sự thư giãn”, bà nói.
Mục tiêu của phương pháp này là làm dịu hệ thần kinh và đưa cơ thể thoát khỏi trạng thái căng thẳng, cảnh giác cao độ sang chế độ nghỉ ngơi sâu hơn. Khi được thực hành thường xuyên, liệu pháp âm thanh có thể hỗ trợ giấc ngủ, thói quen ăn uống và khả năng phục hồi chung trước căng thẳng hằng ngày.
Một hình thức phổ biến của liệu pháp âm thanh là tắm âm thanh. Bà Danielle Hofmann-Snell, quản lý của Saxon Spa Sandhurst tại Johannesburg, cho The Epoch Times biết rằng trong hành trình trị liệu bằng âm thanh tại spa, âm thanh được kết hợp với các bài tập nhẹ nhàng tác động vào cơ thể, nhằm giúp mọi người kết nối lại với cơ thể, giải tỏa căng thẳng thể chất và ý thức rõ hơn về khoảnh khắc hiện tại.
“Một số người nhận thấy cảm xúc rõ ràng hơn, giấc ngủ được cải thiện, hoặc thậm chí lấy lại được sự bình tĩnh và tập trung”, bà chia sẻ.
Một hướng tiếp cận khác là liệu pháp âm thanh và rung động, sử dụng các rung động âm thanh tần số thấp và đang được nghiên cứu như một phương pháp can thiệp dựa trên giác quan cho người mắc chứng tự kỷ. Các nghiên cứu bước đầu cho thấy những rung động này có thể ảnh hưởng đến trương lực cơ, huyết áp và thậm chí cả nhịp tim, đồng thời một số tần số nhất định có thể giúp điều hòa hoạt động bất thường của não. Một số tần số âm thanh cũng có thể điều chỉnh các phản ứng thần kinh đóng vai trò quan trọng đối với tính dẻo thần kinh và các chức năng nhận thức.
Đưa âm thanh vào cuộc sống hằng ngày
Bà Hofmann-Snell cho biết có những cách đơn giản để đưa âm thanh vào cuộc sống hằng ngày:
● Dành vài phút mỗi ngày để nghe những bản âm thanh êm dịu hoặc thực hành thiền âm thanh có hướng dẫn.
● Kết hợp âm nhạc với các bài tập thở có chánh niệm.
● Dùng tiếng ồn trắng (white noise) hoặc máy tạo âm thanh, đặc biệt vào giờ đi ngủ.
● Đưa những khoảnh khắc tĩnh lặng có chủ đích, nhỏ nhưng đều đặn, vào thói quen hằng ngày, thay vì chỉ dựa vào những buổi trị liệu chính thức thỉnh thoảng mới có.
Bà Leno nhận định liệu pháp âm thanh là một lựa chọn tốt để dùng song song với các phương pháp điều trị khác. Với hầu hết mọi người, điều đó có nghĩa là âm thanh là thêm một cách nữa để hỗ trợ hệ thần kinh.
“Tôi thậm chí còn thấy tiếng quạt giúp tôi ngủ ngon hơn và bớt lo âu”, bà nói.
(Theo The Epoch Times)
