Và cách tốt nhất để nuôi dưỡng nó là gì? Luôn giữ lạc quan hay buông bỏ bi quan?
Tác giả: Makai Allbert
[ChanhKien.org]
Văn học cổ Trung Quốc kể về một ông lão tên là Tái Ông, kiếm sống nhờ vào việc nuôi ngựa.
Một ngày nọ, ngựa của ông bỏ đi mất, và hàng xóm kéo đến chia buồn, nói rằng: “Thật đáng tiếc”. Tái Ông bình tĩnh trả lời: “Không hẳn vậy”.
Ngay sau đó, con ngựa trở về, mang theo một đàn ngựa hoang. Hàng xóm tới chúc mừng ông có vận may tốt, Tái Ông đáp: “Không hẳn vậy”.
Con trai của Tái Ông cố gắng cưỡi một trong những con ngựa hoang, nhưng anh đã bị ngã và gãy chân. Một lần nữa, những người hàng xóm xúm lại và nói: “Chà, thật tệ quá”.
Tái Ông lại trả lời: “Không hẳn vậy”.
Không lâu sau, chiến tranh nổ ra, và tất cả thanh niên trong làng đều phải đi lính chiến đấu. Vì bị thương, con trai của Tái Ông được miễn sung quân mà tránh khỏi những nguy hiểm của chiến tranh. Câu chuyện có niên đại từ thế kỷ thứ hai trước Công nguyên này là cảm hứng cho câu ngạn ngữ nổi tiếng của Trung Quốc: “Tái Ông thất mã, làm sao biết được đó không phải là điều may mắn?”
Một câu tương tự quen thuộc hơn có thể là “Trong cái rủi có cái may” hoặc “Sau cơn mưa trời lại sáng”. Việc nhìn thấy điều tích cực tiềm ẩn vượt trên cả những thách thức hiện tại thể hiện bản chất của sự lạc quan, một đức tính nuôi dưỡng tư duy phát triển và mang lại những lợi ích sức khỏe đáng kinh ngạc.
Lợi ích của sự lạc quan
Carsten Wrosch, giáo sư tâm lý học tại Đại học Concordia và là nhà nghiên cứu tính cách, chia sẻ với tờ The Epoch Times rằng sự lạc quan không chỉ là một đặc điểm mà còn là một cách nhìn nhận cuộc sống.
Ông nói: “Về cơ bản, nó liên quan đến việc bạn đoán trước cuộc sống của mình sẽ tốt đẹp hay tồi tệ trong tương lai”.
Những người lạc quan có nguy cơ mắc các triệu chứng trầm cảm ít hơn đáng kể, ngay cả ở những bệnh nhân mắc các bệnh mãn tính. Tác dụng bảo vệ này trải dài trên tất cả các nhóm tuổi, từ người trẻ đến người cao tuổi.
Ví dụ như, nghiên cứu về người cao tuổi ở Zutphen (Hà Lan) đã theo dõi hơn 800 nam giới trong 15 năm, phân tích cách thức mà lối sống, chế độ ăn uống và các yếu tố khác ảnh hưởng đến bệnh tật và tỷ lệ tử vong. Đáng chú ý, nghiên cứu phát hiện ra rằng mức độ lạc quan cao, so với mức độ lạc quan thấp, có liên quan đến việc giảm 77% nguy cơ mắc các triệu chứng trầm cảm.
Minh họa của The Epoch Times: Mức độ lạc quan cao làm giảm nguy cơ trầm cảm. Trục tung là tỷ lệ triệu chứng trầm cảm (%), trục hoành là mức độ lạc quan. Những người có mức độ lạc quan thấp (Low) có tỷ lệ trầm cảm cao hơn những người có mức độ lạc quan trung bình (Medium) và cao (High).
Nhiều nghiên cứu gần đây hơn cũng có những phát hiện tương tự. Một nghiên cứu phân tích tổng hợp năm 2024 của 18 nghiên cứu cho thấy việc tham gia huấn luyện tinh thần lạc quan, bao gồm thực hành chính niệm và viết nhật ký biết ơn, đã làm giảm khoảng một phần ba các triệu chứng trầm cảm. Về mặt tâm lý, những người lạc quan có ít các phản ứng tiêu cực cực đoan hơn đối với các tác nhân gây căng thẳng và do đó phục hồi sau trầm cảm nhanh hơn.
Do đó, sự lạc quan có thể làm giảm cảm giác tuyệt vọng và ý định tự tử.
Lạc quan mang lại một kết quả khác rất đáng khao khát: trường thọ. So với những người bi quan, bệnh nhân ung thư lạc quan có khả năng sống sót sau một năm được chẩn đoán cao hơn gấp bốn lần.
Theo lẽ tự nhiên, điều này có lý; những người mong đợi điều tốt đẹp trong cuộc sống có nhiều lý do hơn để tiếp tục sống. Trong một bài báo quan trọng phân tích hơn 70.000 cá nhân, được công bố trên PNAS (Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America), các nhà nghiên cứu phát hiện ra rằng, so với những người kém lạc quan nhất, những người lạc quan nhất sống lâu hơn tới 15%, với cơ hội đạt được “tuổi thọ vượt trội” – sống đến 85 tuổi hoặc hơn – tăng tới 70%.
Theo các nhà nghiên cứu, để dễ hình dung, sự lạc quan có thể kéo dài thêm tuổi thọ một người số năm tương đương với số năm không bị đau tim hoặc tiểu đường.
Cách nuôi dưỡng tinh thần lạc quan để chữa lành
Điều gì kích thích những thay đổi sâu sắc nhận thấy được trong những người lạc quan? Giả thuyết hàng đầu là những người lạc quan đối diện với thử thách theo cách khác biệt.
Giáo sư Wrosch, người đã xuất bản nhiều bài viết về sự lạc quan, cho biết những người lạc quan có nhiều khả năng đối mặt trực diện với các tác nhân gây căng thẳng, đầu tư thời gian và năng lượng để vượt qua thử thách và chủ động tìm kiếm giải pháp cho các vấn đề. Họ định hình lại những thách thức thành cơ hội – sống chủ động chứ không thụ động.
Suzanne Segerstrom, giáo sư và giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Lão hóa Khỏe mạnh tại Đại học Bang Oregon, chia sẻ với The Epoch Times rằng “với cùng một tình huống thực tế, những người lạc quan hơn thường mong đợi kết quả tốt hơn”.
Phong cách đối diện chủ động này làm giảm tác động của căng thẳng, thúc đẩy sức khỏe tinh thần lâu dài và nuôi dưỡng tư duy phát triển.
Mặt khác, những người bi quan thường tránh đối diện, nghĩa là né tránh hoặc phủ nhận tác nhân gây căng thẳng – và trong một số trường hợp, tìm đến chất gây nghiện hoặc các phương tiện gây xao nhãng để đối phó với các tác nhân gây căng thẳng.
May mắn thay, sự lạc quan là một kỹ năng có thể được rèn luyện. Nghiên cứu chỉ ra một số phương pháp đã được kiểm nghiệm để nuôi dưỡng sự lạc quan. Các chiến lược tổng quát bao gồm chủ động định hình lại những suy nghĩ tiêu cực, ôn lại những thành tựu cá nhân trong quá khứ để khắc sâu những kỳ vọng tích cực cho tương lai, và để bản thân sống giữa những người bạn đồng hành luôn luôn thông cảm và ủng hộ họ.
Những can thiệp có hệ thống hơn bao gồm thực hiện “bài tập tự thân tốt nhất có thể” (best possible self-exercise), trong đó bạn tưởng tượng ra một viễn cảnh mà bạn đạt được tất cả các mục tiêu cuộc sống trên nhiều lĩnh vực khác nhau như gia đình, công việc và sức khỏe. Bạn càng hình dung ra một thực tế đáng để phấn đấu, bạn càng mong chờ nó, và đó chính là sự lạc quan. Theo một nghiên cứu phân tích tổng hợp quy mô lớn năm 2019, bài tập này giúp tăng cường đáng kể sự lạc quan và giảm các triệu chứng trầm cảm.
Hơn nữa, bạn có thể vun đắp sự lạc quan bằng cách viết thư cảm ơn hoặc lập các danh sách ngắn gọn về những điều bạn cảm thấy biết ơn. Bạn cũng có thể thực hành “bài tập ba điều tốt”, trong đó bạn suy ngẫm và viết ra ba điều tích cực xảy ra trong ngày và lý do tại sao chúng xảy ra. Khi được thực hiện cùng nhau, những bài tập này sẽ nuôi dưỡng thói quen tập trung vào những điều tích cực trong hiện tại và phát triển những kỳ vọng tích cực tương tự cho tương lai.
Đồng thời, chính niệm và thiền định cũng khuyến khích nhận thức tập trung vào hiện tại, giúp giảm các kiểu suy nghĩ tiêu cực và gián tiếp nuôi dưỡng sự lạc quan.
Giảm bớt bi quan
Suy nghĩ tích cực hơn hay đơn giản là ít suy nghĩ tiêu cực hơn, điều nào tốt hơn? Nói cách khác, chúng ta nên tập trung vào việc lạc quan hơn hay giảm bớt bi quan hơn?
Một nghiên cứu phân tích tổng hợp đột phá năm 2021 đã vén mở một câu trả lời đáng ngạc nhiên: Bi quan đóng vai trò lớn hơn nhiều so với lạc quan trong việc dự đoán kết quả sức khỏe, và không chỉ với một biên độ nhỏ. Giáo sư Wrosch giải thích rằng nghiên cứu phân tích này cho thấy bi quan có khả năng dự đoán các hậu quả về sức khỏe cao hơn khoảng ba lần. Ví dụ như, giảm bi quan có liên quan đến việc giảm viêm nhiễm, cải thiện sức khỏe tim mạch và thậm chí là tỷ lệ thành công trong các phương pháp điều trị vô sinh cao hơn so với tăng sự lạc quan.
Do đó, giáo sư Wrosch nói rằng, bi quan và lạc quan không nên được coi là hai mặt đối lập của một tính cách mà là hai đặc điểm tính cách riêng biệt.
Lạc quan giống như đạp ga, thúc đẩy bạn tiến về phía trước. Bi quan giống như việc kéo phanh tay. Ngay cả khi bạn đạp ga, phanh vẫn kéo bạn xuống, theo thời gian mà gây nên tổn thương và khiến cả những chuyển động cơ bản cũng trở nên khó khăn.
Từ bỏ bi quan cũng giống như việc nhả chiếc phanh đó. Lần tới, khi bạn thấy mình rơi vào tình huống tồi tệ nhất, hãy nhớ rằng: Bạn không cần phải ép buộc bản thân phải nghĩ đến những điều vui vẻ; chỉ cần giảm bớt những điều tiêu cực cũng có thể là một bước tiến lớn rồi.
“Lạc quan là một vòng lặp hướng về phía trước”, bà Segerstrom nói.
Những người thành công thường lạc quan hơn – điều có xu hướng mở ra cánh cửa tới những nguồn lực xã hội và tài chính lớn hơn; tất cả đều củng cố một chu kỳ tích cực.
Grace Zhang, một chuyên gia châm cứu có bằng cử nhân khoa học y khoa từ Trung Quốc, chia sẻ với The Epoch Times rằng: “Tư duy đóng vai trò chính trong quá trình chữa lành”.
Bà cho biết, theo quan điểm y học cổ truyền Trung Quốc, việc duy trì cảm xúc lạc quan giúp năng lượng lưu thông tự do hơn và thúc đẩy sức khỏe tổng thể. Ngược lại, cảm xúc bi quan gây ra mất cân bằng năng lượng, làm suy yếu hệ thống miễn dịch và dẫn đến bệnh tật.
Bà Zhang chia sẻ rằng câu chuyện của Tái Ông nhắc nhở chúng ta khi đối mặt với thử thách, chúng ta nên bình tĩnh, giữ vững quan điểm và tin tưởng vào khả năng mọi thứ có thể trở nên tốt đẹp hơn.
(Theo The Epoch Times)
Dịch từ: Optimism: The Virtue That Counters Depression and Increases Longevity