Tác giả: Trần Tuấn Thôn
[ChanhKien.org]
Có nhà tâm lý học cho rằng, lòng biết ơn vô điều kiện có lẽ là hình thức hạnh phúc cơ bản nhất. (Ảnh: Shutterstock）
Trước thiên nhiên hùng vĩ, con người trở nên vô cùng nhỏ bé, mà năng lực lại hữu hạn. Do đó, chúng ta nên giữ một tâm thái khiêm nhường, thường xuyên bày tỏ lòng biết ơn đối với những gì ông trời ban tặng lẫn mọi thứ chúng ta đang có, và đó phải là sự biết ơn vô điều kiện. Có chuyên gia cho rằng, lòng biết ơn vô điều kiện có lẽ là hình thức hạnh phúc căn bản nhất, và mang lại nhiều lợi ích cho chúng ta.
Nhà tâm lý học người Mỹ Yosi Amram, tác giả cuốn sách “Năng lực lãnh đạo bằng trí thông minh tinh thần: Cách truyền cảm hứng cho người khác bằng chính cảm hứng được nhận” (Spiritually Intelligent Leadership: How to Inspire by Being Inspired), đã viết trên trang web Psychology Today (Tâm lý học ngày nay) rằng, hầu hết lòng biết ơn đều có điều kiện, nhưng lòng biết ơn vô điều kiện có thể giúp chúng ta thoát khỏi những giới hạn đó.
Ông giải thích rằng, hầu hết mọi người bày tỏ lòng biết ơn vì một “lý do” nào đó. Ví dụ: “Tôi cảm ơn người này, vì anh ấy đã giúp đỡ tôi”.
Nhưng còn có một loại biết ơn không có “lý do”. Lòng biết ơn này tồn tại đơn giản chỉ vì chúng ta làm điều đó, nghĩa là biết ơn vì mục đích biết ơn mà thôi. Đây chính là lòng biết ơn vô điều kiện.
Lợi ích của lòng biết ơn dưới góc độ sinh học
Ông Amram cho rằng, xét từ góc độ sinh học, lòng biết ơn có thể điều chỉnh hệ thần kinh giao cảm, điều này mang lại lợi ích cho chúng ta. Các nghiên cứu về hình ảnh não bộ cho thấy, lòng biết ơn kích hoạt vùng Hồi hải mã (Hippocampus) và Hạch hạnh nhân (Amygdala). Hai khu vực này có liên quan mật thiết đến cảm xúc, trí nhớ và điều tiết thân thể.
Các khu vực này chồng lấp với cơ chế phần thưởng (Reward pathway) và vùng hạ đồi (Hypothalamus), có khả năng nâng cao nồng độ Serotonin và kích thích tiết ra Dopamine (một chất dẫn truyền thần kinh liên quan đến cảm giác hạnh phúc và động lực).
Lòng biết ơn thậm chí có thể tái cấu trúc thần kinh theo thời gian, hỗ trợ khả năng phục hồi cảm xúc. Việc bày tỏ lòng biết ơn trong thời gian dài có liên quan đến việc cải thiện chức năng miễn dịch, giảm nồng độ cortisol và tăng cường sức khỏe tim mạch. Có nghiên cứu chỉ ra rằng, những người thực hành lòng biết ơn có khả năng phục hồi tốt hơn khi gặp thất bại và áp lực về mặt cảm xúc, thể hiện sức bền tâm lý mạnh mẽ hơn và nhận thức rộng mở hơn khi gặp nghịch cảnh.
Ngoài ra, lòng biết ơn còn có thể triệt tiêu và cân bằng xu hướng tiêu cực của não bộ. Loại xu hướng tiêu cực này sẽ gây ra áp lực lớn cho hệ thần kinh, từ đó dẫn đến tình trạng kiệt sức, các vấn đề về cảm xúc và chứng lo âu. Để triệt tiêu xu hướng tiêu cực này, chúng ta phải có ý thức trong việc cảm nhận và đón nhận những điều tốt đẹp của bản thân cũng như thế giới xung quanh.
Một quy tắc thực nghiệm hữu ích là: hãy dừng lại để hít thở sâu ít nhất ba lần, nhằm giúp bản thân thực sự thưởng thức, hấp thụ và tiêu hóa những “dưỡng chất” cảm xúc chứa đựng trong lòng biết ơn của chúng ta.
Một gia đình Nhật Bản bày tỏ lòng biết ơn trước bữa tối. (Ảnh: Shutterstock)
Lòng biết ơn vô điều kiện có lẽ là sức mạnh lớn nhất
Nhà tâm lý học Amram đề cập rằng, xét đến những lợi ích đã được chứng minh của lòng biết ơn, lòng biết ơn vô điều kiện có lẽ là hình thức biết ơn mạnh mẽ nhất. Nó có thể giải phóng cảm giác về giá trị của chúng ta khỏi sự ràng buộc của các hoàn cảnh bên ngoài.
Lòng biết ơn có điều kiện phụ thuộc vào sự thuận lợi của cuộc sống. Về bản chất, nó tương đối mong manh, dễ bị ảnh hưởng bởi áp lực, tổn thất hoặc những ảnh hưởng bất định.
Trong khi đó, lòng biết ơn vô điều kiện cho phép chúng ta cắm rễ sâu vào sự biết ơn đối với sự tồn tại của chính nó, không bị ảnh hưởng bởi thành tựu, tiến bộ hay sự kiểm soát. Nó giúp chúng ta cảm thấy nội tâm phong phú và vững vàng ngay cả khi cuộc sống hỗn loạn hay đau khổ (thường là những lúc chúng ta cần sự khích lệ nhất).
Nhờ đó, lòng biết ơn vô điều kiện không chỉ là một công cụ để làm tăng cảm giác hạnh phúc, mà còn là một sự chuyển biến tâm lý sâu sắc — đó chính là sự chấp nhận thống khổ và nghịch cảnh, thay vì phủ nhận chúng.
Ông Amram nói rằng, thay vì liệt kê những điều mà bạn biết ơn, hãy hít thở sâu ba lần, sau đó thử thể hiện lòng biết ơn mà không gắn với bất kỳ sự vật cụ thể nào, ví dụ: “Tôi biết ơn vì tôi được ở đây”; “Tôi biết ơn vì chúng ta đang ở bên nhau lúc này”; “Tôi bày tỏ lòng biết ơn vì được ban tặng sinh mệnh”.
Tất cả những điều trên đều không yêu cầu chúng ta phải trả bất kỳ chi phí nào. Dựa trên những cách bày tỏ này, lòng biết ơn có thể trở thành một sự công nhận chân lý vĩnh hằng: chính sự tồn tại của bạn tự nó đã vô cùng ý nghĩa, không liên quan đến bất cứ điều gì mà bạn làm hoặc bất kỳ thành tựu nào mà bạn đạt được.
Hình minh họa viết nhật ký tri ân. (Ảnh: Shutterstock)
Phó giáo sư tâm lý học Courtney Beard tại Khoa Tâm thần học thuộc Trường Y Harvard (Harvard Medical School) cũng đã viết trên trang Psychology Today rằng, lòng biết ơn có lợi ích xuyên văn hóa và có thể mang lại hạnh phúc ở khắp mọi nơi trên thế giới.
Bà viết rằng, trước đây đã có nhiều nghiên cứu tâm lý học chứng minh tầm ảnh hưởng của lòng biết ơn đối với cảm giác hạnh phúc. Các phương pháp thực hành lòng biết ơn thường được sử dụng trong nghiên cứu bao gồm: lập danh sách những điều biết ơn, viết thư, viết nhật ký hoặc trực tiếp bày tỏ lòng biết ơn đối với người khác. Tuy nhiên, liệu những phương pháp thực hành lòng biết ơn này có mang lại hiệu quả tương tự trong các bối cảnh văn hóa khác nhau hay không?
Một nghiên cứu mới đây được công bố trên “Tập san Viện Khoa học Quốc gia Hoa Kỳ” (PNAS) đã tìm hiểu về tác động của lòng biết ơn đối với hạnh phúc của con người trong các bối cảnh văn hóa khác nhau. Nghiên cứu này đã thực hiện một phân tích tổng hợp, bao gồm 145 nghiên cứu từ 28 quốc gia khác nhau với hơn 24.000 người tham gia.
Kết quả cho thấy, nhìn chung, lòng biết ơn có tác động tích cực đến cảm giác hạnh phúc, đặc biệt thể hiện ở việc nâng cao cảm xúc tích cực.
Các nhà nghiên cứu cho biết, phương pháp thực hành lòng biết ơn có thể có một số khác biệt về mặt văn hóa. Ví dụ, bày tỏ lòng biết ơn trực tiếp với người khác và thực hành biết ơn một cách thầm lặng là hai phương pháp hoàn toàn khác nhau. Vì vậy hiệu quả của chúng có thể thay đổi tùy theo văn hóa hoặc thậm chí là tùy theo từng người. Không có một phương pháp biết ơn “vạn năng” nào phù hợp cho tất cả mọi người.
Các nhà nghiên cứu khuyên mọi người nên lồng ghép lòng biết ơn vào cuộc sống hằng ngày, vì đây là một phương pháp đơn giản và ít tốn kém giúp nâng cao những cảm xúc tích cực theo thời gian.
Nhà tâm lý học Beard kết luận rằng, có lẽ chúng ta vẫn còn nhiều điều chưa biết về sự khác biệt trong tác động của lòng biết ơn ở các khu vực khác nhau trên thế giới. Tuy nhiên, chúng ta thực sự biết rằng lòng biết ơn có thể nâng cao những cảm xúc tích cực, và việc kết hợp các phương pháp thực hành khác nhau sẽ càng làm tăng cường hiệu quả này.
Bà khuyên mọi người đừng ngần ngại thử các phương pháp thực hành lòng biết ơn khác nhau, thậm chí là những cách mà bạn chưa từng thử trước đây. Kiên trì luyện tập, bạn có thể sẽ khám phá ra những lợi ích từ chúng và cảm thấy hạnh phúc trong suốt cả năm.
(Theo The Epoch Times)