Tác giả: Tatiana Denning
[ChanhKien.org]
Tâm trí con người vốn là một người kể chuyện — và cách chúng ta diễn giải những câu chuyện đó chính là điều tạo nên sự khác biệt trong việc định hình cuộc sống của chúng ta.
Bà Catherine Delahaye. (Ảnh: Getty Images)
Mỗi ngày, chúng ta đều diễn giải những sự kiện diễn ra xung quanh mình. Một ánh nhìn trên khuôn mặt ai đó, một sự thay đổi kế hoạch vào phút chót, một tin nhắn không được trả lời, hay một lời nói vu vơ — những khoảnh khắc nhỏ bé ấy có thể âm thầm khơi dậy những câu chuyện trong tâm trí chúng ta.
Gần như ngay lập tức, chúng ta lấp đầy những khoảng trống. Ta tự quyết định ý nghĩa của sự việc, lý do nó xảy ra, và nó nói lên điều gì về bản thân mình — hoặc về người khác. Trước khi kịp nhận ra, chỉ một khoảnh khắc đơn lẻ cũng có thể phát triển thành một câu chuyện hoàn chỉnh.
Tuy nhiên, những câu chuyện này không phải lúc nào cũng là thực tế; chúng được định hình bởi nỗi sợ hãi, những trải nghiệm trong quá khứ, và niềm tin ta mang theo về bản thân, về thế giới, cũng như về những người xung quanh.
Những câu chuyện mà ta tự kể với chính mình có thể trở thành những chiếc bẫy tinh vi — những lăng kính làm méo mó thực tại.
Thường thì, chúng khiến ta rời xa sự thật. Chúng có thể âm thầm “đóng cứng” thành niềm tin, từ đó định hình cảm xúc, phản ứng và hành vi của chúng ta. Ta thậm chí có thể trở nên phòng thủ — một khoảnh khắc bình thường cũng có thể trở nên nặng nề, hoặc một hiểu lầm nhỏ cũng có thể tạo ra khoảng cách, ngay cả khi ta không hề có ý định gây tổn thương.
Những câu chuyện này có thể âm thầm lấy đi sự bình yên của chúng ta. Chúng có thể khiến ta mắc kẹt trong những xung đột tưởng tượng, cứ mãi tua đi tua lại những cuộc trò chuyện, tự gán ghép động cơ cho người khác, và mang theo một gánh nặng cảm xúc vốn dĩ có thể chưa từng tồn tại. Dần dần, chúng thu hẹp góc nhìn của chúng ta, khiến thế giới trở nên khắc nghiệt hơn và con người kém tử tế hơn so với bản chất thực sự của họ.
Theo thời gian, tác động của chúng có thể trở nên sâu sắc hơn. Những câu chuyện ta tự kể có thể bắt đầu định hình không chỉ cách ta nhìn người khác mà còn cả cách ta nhìn nhận chính mình. Chúng có thể ảnh hưởng đến cảm xúc, dẫn dắt quyết định và tác động đến các mối quan hệ của chúng ta. Điều bắt đầu từ trí tưởng tượng có thể nhanh chóng phát triển thành nỗi sợ, lo âu, ghen tỵ, tức giận, thậm chí là oán hận. Càng tin vào những câu chuyện này, thực tại của ta càng bị chúng định hình.
Đằng sau những câu chuyện
Vì sao chúng ta lại tạo ra những câu chuyện, thường sẽ nghĩ theo hướng tiêu cực, và hay giả định những điều tồi tệ nhất?
Những trải nghiệm trong quá khứ thường đóng một vai trò quan trọng. Những lần bị chỉ trích, từ chối hoặc hiểu lầm có thể âm thầm tồn tại bên dưới bề mặt, lặng lẽ ảnh hưởng đến cách ta diễn giải những tình huống mới. Khi một điều gì đó gợi cảm giác quen thuộc, tâm trí có thể lập tức tìm đến một lời giải thích cũ, ngay cả khi nó không còn phù hợp.
Có lẽ, chúng ta cũng chỉ đang cố gắng hiểu mọi thứ. Sự không chắc chắn khiến ta khó chịu, nên ta tự nhiên tìm kiếm các khuôn mẫu. Ta tưởng tượng ý định, gán ghép động cơ, và xây dựng nên những câu chuyện mang lại cảm giác rõ ràng, kiểm soát và an tâm về mặt tinh thần — một điểm tựa vững chắc để bám vào trong những lúc nghi ngờ hay bất an. Hoặc có lẽ, đơn giản là ta không thích một ý tưởng, cảm xúc hay một sự thật nào đó, và khi ai đó bày tỏ điều ấy, chúng ta sẽ theo bản năng tạo ra một câu chuyện để biện minh cho quan điểm và phản ứng của mình.
Qua nhiều năm quan sát bản thân và người khác, tôi nhận ra một mong muốn sâu xa là tự bảo vệ chính mình. Ta không muốn bị đánh giá xấu, bị nhìn nhận tiêu cực, hay phải chịu những xáo trộn, bất tiện hoặc thất vọng. Nếu ta có thể lường trước tổn thương — ngay cả khi đó chỉ là tổn thương trong tưởng tượng — ta tin rằng mình có thể chuẩn bị trước, hoặc ít nhất là làm giảm bớt tác động của nó.
Thay đổi góc nhìn
Chúng ta có thể làm gì? Ta có thể nhận ra khoảnh khắc khi câu chuyện bắt đầu hình thành và tạm dừng trước khi vội kết luận, gán ý định, hay biến sự không chắc chắn thành điều chắc chắn. Tâm trí con người vốn là một người kể chuyện. Nhưng khi ta bắt đầu nhận ra một câu chuyện đang được hình thành, ta có cơ hội dừng lại và tự hỏi: Câu chuyện này có thật không? Nó đã đầy đủ chưa? Phần nào là sự thật, phần nào chỉ là giả định? Ta đang thêm vào những gì từ nỗi sợ, sự bất an hay trải nghiệm trong quá khứ của mình?
Khi chúng ta tạm dừng lại, ta tạo ra được một không gian cho sự thấu hiểu, đồng thuận và lòng trắc ẩn. Ta có thể tìm kiếm điều tích cực và giả định điều tốt đẹp nhất. Trong khoảng hòa hoãn đó, góc nhìn của ta trở nên nhẹ nhàng hơn, và ta có thể bắt đầu nhận ra rằng phần lớn mọi người hành động không phải vì ác ý, mà xuất phát từ nỗi sợ, giới hạn hoặc sự hiểu lầm của chính họ. Ta thậm chí có thể nhận ra rằng lời nói và hành động của họ chưa từng có ý gây tổn thương — hoặc có lẽ chưa bao giờ nhắm vào ta.
Có thể chúng ta sẽ không bao giờ biết hết mọi sự thật về những gì đang diễn ra xung quanh mình, và cũng không thể hoàn toàn hiểu được ý định của người khác. Nhưng ta có thể lựa chọn cách mình quản lý những nhận thức ấy. Ta có thể lắng nghe, quan sát, và buông bỏ những câu chuyện tạo ra sự bất hòa.
Cuối cùng, những câu chuyện ta tự kể với chính mình không hẳn là bản ghi chép của thực tại, mà đúng hơn là sự phản chiếu cách ta điều hướng trải nghiệm của chính mình. Khi ta nhận ra và đặt câu hỏi về những câu chuyện mà mình tạo ra — và giữ chúng một cách nhẹ nhàng — ta giải phóng bản thân khỏi gánh nặng của những giả định không cần thiết.
Có lẽ điều giải phóng nhất là nhận ra rằng chúng ta không cần phải tin vào mọi câu chuyện mà tâm trí mình kể. Khi ta nới lỏng sự bám chấp và thôi thúc phải tự bảo vệ, lùi lại một bước để nhìn bức tranh rộng hơn, và đặt mình vào vị trí của người khác, ta trao cho bản thân cơ hội phản hồi bằng lý trí và lòng tử tế.
Thường thì, khi toàn cảnh dần hiện rõ, ta có thể nhận ra rằng câu chuyện mình từng tự kể chưa bao giờ là toàn bộ hay là sự thật. Và đôi khi, ta còn khám phá ra rằng cuộc sống thực ra tử tế và rộng lượng hơn rất nhiều so với những gì ta từng tưởng tượng.
(Theo The Epoch Times)
Dịch từ: https://www.theepochtimes.com/health/the-stories-we-tell-ourselves-5968668