Tác giả: Makai Elías Calles

[ChanhKien.org]

Năm 17 tuổi, tôi rời Hoa Kỳ để dành một năm trải nghiệm tại một trang trại nhỏ ở vùng nông thôn Mexico, nơi tôi khám phá ra một mối quan hệ khác với thời gian.

Bánh mì bữa tối của chúng tôi không đến từ một chiếc túi nhựa; mà từ một lò đất sét phải mất hàng giờ mới đủ nóng và từ mẻ bột được nhào từ lúc bình minh. Bữa tối có thể đã bắt đầu từ nhiều tháng trước, bằng việc chăm bón đất đai và gieo những hạt giống xuống đất. Nếu mưa thuận gió hòa và nắng vẫn đều đặn, rồi đến một ngày sẽ có được bữa ăn. Mọi thứ đều có mùa của riêng mình. Không điều gì có thể bị thúc ép, và mỗi miếng thức ăn đều được trân trọng.

Chính trong khoảng thời gian ấy, lần đầu tiên tôi biết đến câu thành ngữ Trung Hoa: “Qua thục đế lạc”—“Dưa chín cuống rụng”. Trái dưa rụng, không phải khi bạn muốn nó rụng, cũng không phải khi bạn cố lay dây dưa. Chỉ khi thực sự chín muồi—và ở độ ngon nhất, thì dưa sẽ rụng.

Có những điều đơn giản là không thể bị ép buộc. Đôi khi, lựa chọn duy nhất chúng ta có thể làm là kiên nhẫn chờ đợi.

Ngày nay, chúng ta vuốt màn hình theo phản xạ, theo dõi đơn hàng theo thời gian thực tế, và trở nên sốt ruột mỗi khi một việc gì đó diễn ra lâu hơn mong đợi. Một nghiên cứu thậm chí cho thấy rằng chỉ cần một trang của Amazon tải chậm hơn một giây, thì công ty có thể mất tới 1,6 tỷ USD một năm.

Chúng ta đã biến thời gian thành một loại hàng hóa và thiết kế cả những hệ thống nhằm bỏ đi việc chờ đợi. Chúng ta là một xã hội đang ăn những quả dưa chưa chín.

Sự thiếu kiên nhẫn là một cảm xúc mang tính hủy hoại. Cảm xúc đó làm suy giảm sức khỏe tinh thần và, như các nghiên cứu cho thấy, có thể đang từng chút một tước đi những năm tháng cuộc đời của chúng ta qua mỗi khoảnh khắc vội vã.

Dấu vết của sự thiếu kiên nhẫn nằm ngay trong các tế bào của bạn

Trong một nghiên cứu được công bố trên tạp chí PNAS (Kỷ yếu của Viện Hàn lâm Khoa học Quốc gia Hoa Kỳ), các nhà nghiên cứu đã khảo sát kiểu tâm lý mà họ gọi là “giảm giá trị theo thời gian trì hoãn (“delay discounting”), về cơ bản là đo lường mức độ kiên nhẫn thông qua các lựa chọn liên quan đến tiền bạc.

Các sinh viên được đưa cho các lựa chọn: nhận 100 USD vào ngày hôm sau hoặc nhận 120 USD vào một tháng sau.

Sau đó các nhà nghiên cứu tiến hành phân tích các telomere của những người tham gia. Hãy hình dung DNA như một sợi dây thừng; telomere là những phần bảo vệ nằm ở hai đầu sợi dây đó và là những dấu hiệu quan trọng của quá trình lão hóa sinh học. Theo ông Richard Ebstein, nhà di truyền học và là giáo sư tâm lý học tại Đại học Quốc gia Singapore, cũng là tác giả của nghiên cứu này, telomere càng ngắn thì tế bào càng già.

Ông Ebstein đã minh họa những phát hiện này bằng ví dụ về 2 sinh viên giả định: “Alex khăng khăng nhận 100 USD ngay lập tức và nói, ‘Mình có thể cần số tiền đó cho một buổi tối đi chơi!’”, ông nói với The Epoch Times. “Còn Sam chấp nhận chờ để nhận 120 USD, và nghĩ rằng, ‘Chỉ một tháng thôi mà—Mình sẽ tự thưởng cho bản thân sau’”.

Nghiên cứu cho thấy rằng, xét trung bình, những người thuộc nhóm “Alex” có telomere ngắn hơn, đồng nghĩa với việc các tế bào của họ già hơn về mặt sinh học. Trong khi đó, những người thuộc nhóm “Sam”—tức những người kiên nhẫn hơn—lại có các tế bào dường như trẻ hơn.

(Ảnh: Minh họa bởi The Epoch Times)

“Đó là lý do vì sao sự kiên nhẫn không chỉ là một đức tính; nó còn có thể là bí quyết giúp chúng ta duy trì sự trẻ trung hơn, cả bên trong lẫn bên ngoài”, ông Ebstein nói.

Cơ chế sinh học của sự vội vã

Ông Ebstein cho rằng, chỉ riêng một khoảnh khắc thiếu kiên nhẫn có thể không gây hại cho tế bào ngay lập tức, nhưng sự thiếu kiên nhẫn vốn đã thành thói quen có thể khiến cortisol tăng cao mãn tính, gây ra tổn thương oxy hóa cho các tế bào, và khiến cơ thể trở nên dễ bị viêm hơn.

“Một người không thể chịu nổi việc phải chờ đợi chỉ 2 phút cũng có thể chểnh mảng việc thiền định, trì hoãn giờ đi ngủ, hoặc tìm đến đồ ăn nhanh—tất cả những điều này đều có liên hệ với sức khỏe của telomere”, ông Ebstein nói.

Trong khi đó, một người biết kiên nhẫn có thể thong thả nhâm nhi tách trà trong lúc chờ đợi, nấu một bữa ăn cân bằng dinh dưỡng và có giấc ngủ ngon hơn.

Những tác động về mặt tâm lý cũng đã được ghi nhận rõ ràng. Trong một nghiên cứu với các sinh viên đại học, những người có tính kiên nhẫn cao hơn cho biết họ ít gặp tình trạng trầm cảm hơn đến 47%. Ông Naser Aghababaei, tác giả nghiên cứu, nói: “Bạn sẽ có nhiều cơ hội hơn để thiết lập các mối quan hệ tích cực với người khác khi biết kiên nhẫn và tha thứ cho họ”. Ông nói với The Epoch Times rằng, những sự tương quan tích cực như vậy góp phần cải thiện sức khỏe tinh thần một cách tự nhiên.

Một nghiên cứu dài hạn được công bố trên tạp chí JAMA (Tạp chí của Hiệp hội Y khoa Hoa Kỳ) đã theo dõi hơn 3.300 người trưởng thành trẻ tuổi trong 15 năm và phát hiện rằng tính thiếu kiên nhẫn làm gia tăng đáng kể nguy cơ tăng huyết áp.

Sự thiếu kiên nhẫn làm gia tăng nguy cơ tăng huyết áp. (Ảnh: minh họa bởi The Epoch Times)

Những người có mức độ thiếu kiên nhẫn cao nhất có nguy cơ tăng huyết áp cao hơn 84% so với những người có mức độ thiếu kiên nhẫn thấp nhất.

Tâm lý học của sự chờ đợi

Hiểu được vì sao có những khoảng thời gian chờ đợi khiến chúng ta cảm thấy không thể chịu nổi, trong khi những khoảng thời gian khác lại trôi qua nhanh chóng, có thể giúp chúng ta biết cách chờ đợi tốt hơn. Trong bài luận “The Psychology of Waiting Lines” (Tâm lý học của sự chờ đợi), ông David H. Maister đã chỉ ra những nguyên tắc then chốt khiến việc chờ đợi trở nên dễ chịu hơn hoặc ít dễ chịu hơn.

Nguyên tắc đầu tiên: Thời gian được lấp đầy bởi hoạt động luôn trôi qua nhanh hơn thời gian không có việc gì để làm. Ông William James, triết gia người Mỹ, cho rằng sự buồn chán xuất phát từ việc chúng ta quá chú ý đến sự trôi qua của thời gian— hoặc như người ta hay nói, “cứ nhìn ấm nước thì chẳng bao giờ thấy sôi”.

Kiến giải như vậy có những ứng dụng rất thực tế. Tại một tòa nhà khách sạn ở New York, khách liên tục phàn nàn về thời gian chờ đợi thang máy quá lâu. Khi các kỹ sư tính toán rằng việc nâng cấp hệ thống thang máy quá tốn kém, một nhân viên đã đề xuất một giải pháp thay thế: lắp đặt gương ở sảnh chờ thang máy.

Sau khi gương được lắp đặt, các vị khách bắt đầu dành thời gian chờ đợi để chỉnh trang ngoại hình hoặc nhìn những người xung quanh. Tốc độ của thang máy vẫn không hề thay đổi, nhưng những lời phàn nàn về thời gian chờ đợi đã giảm đáng kể. Trải nghiệm chờ đợi được cải thiện không phải nhờ rút ngắn thời gian chờ, mà nhờ thay đổi cách mọi người cảm nhận khoảng thời gian ấy.

Ông Maister cũng chỉ ra một số yếu tố khác: Thời gian chờ đợi không xác định luôn có cảm giác lâu hơn thời gian chờ có thời hạn rõ ràng, những sự chậm trễ không được giải thích khiến thời gian như kéo dài hơn so với những sự chậm trễ có lời giải thích, và việc phải chờ đợi trong những tình huống không công bằng (như khi bị người khác chen hàng) thường khiến chúng ta cảm thấy không thể chịu đựng nổi.

Hãy tưởng tượng bạn đang chờ ở quầy của một quán cà phê, sau khi gọi món nhưng không nhận được số thứ tự, biên nhận, hay bất kỳ lời xác nhận nào. Bạn bắt đầu cảm thấy bồn chồn: “Họ đã nhận đơn của mình chưa? Mình nên đứng đợi ở đây hay tìm chỗ ngồi?” Sự mơ hồ ấy—liệu quy trình phục vụ đã thực sự bắt đầu hay chưa—khiến thời gian chờ đợi có cảm giác lâu hơn và căng thẳng hơn rất nhiều so với trường hợp ai đó chỉ cần nói, “Chúng tôi sẽ mang đồ ra trong vài phút nữa”.

“Nhiều tổ chức cung cấp dịch vụ đã nhận ra tính đúng đắn của nguyên lý này”, ông Maister viết. Đó là lý do các phòng khám thường nói, “Bác sĩ sẽ đến gặp quý vị trong ít phút nữa”, và các hãng hàng không liên tục cập nhật thông tin khi chuyến bay bị chậm trễ. Khi việc phải chờ đợi là điều đã được báo trước và có lời giải thích rõ ràng, người ta sẽ dễ chấp nhận hơn; cách chúng ta được hướng dẫn nhìn nhận khoảng thời gian chờ đợi sẽ định hình chính trải nghiệm của chúng ta về nó.

Tái định hình não bộ để biết cách chờ đợi

“Sự thiếu kiên nhẫn, giống như mọi cảm xúc khác, là hoàn toàn bình thường”, bà Kate Sweeny, nhà nghiên cứu về đức tính kiên nhẫn và là giáo sư tâm lý học tại Đại học California–Riverside, nói với The Epoch Times.

Trong một số trường hợp, sự thiếu kiên nhẫn lại có ích, chẳng hạn khi bạn cần thúc đẩy mọi việc tiến triển hoặc lên tiếng bày tỏ quan điểm. Tuy nhiên, điều quan trọng là phải biết kiểm soát những cảm xúc ấy. “Việc để cho cảm xúc trở nên cuồng nộ trong nhất thời gần như lúc nào cũng dễ dàng hơn… nhưng những quyết định được chúng ta đưa ra trong những lúc như vậy có thể để lại hậu quả lâu dài”, bà nói. May mắn thay, vẫn có một bộ cách thức giúp chúng ta kiểm soát cảm xúc.

Cách thứ nhất là nhìn nhận vấn đề sao cho đơn giản. Bà Sweeny, sống ở Nam California, thường áp dụng cách này mỗi khi kẹt xe: “Cách để tôi thích nghi trong những lúc đó thường là đánh giá lại tình huống, tự nhủ rằng, ‘Ít nhất mình cũng có một podcast hay để nghe và bình xăng vẫn còn đầy’”.

Cách thứ hai là biết xoay sở một cách chủ động — tránh tình trạng thiếu kiên nhẫn bằng cách điều chỉnh kỳ vọng. Nếu phải đi vào giờ cao điểm, hãy chuẩn bị tinh thần rằng sẽ bị chậm trễ. Nếu bác sĩ nói quá trình hồi phục có thể mất vài tuần, thì đừng mong mình sẽ là ngoại lệ.

“Nếu bạn đã lường trước sẽ có sự chậm trễ, bạn sẽ rất ít gặp phải việc phản ứng một cách thiếu kiên nhẫn”, bà Sweeny nói.

Ông Ebstein gợi ý rằng khi bạn bắt đầu mất kiên nhẫn, hãy dừng lại khoảng 20 giây và hít thở sâu 2 lần (hít vào trong 4 giây, thở ra trong 6 giây). Sau đó hãy tự hỏi: “Liệu việc vội vàng có làm thay đổi kết quả không?” Hít thở sâu giúp kích hoạt dây thần kinh phế vị và giảm căng thẳng. Nghiên cứu cho thấy chỉ cần dành 5 phút mỗi ngày để hít thở chậm cũng có thể làm giảm các chỉ số stress oxy hóa.

Để rèn luyện tính kiên nhẫn về lâu dài, ông Ebstein khuyên nên thực hiện một bài tập hàng tuần: Dành 5 phút để viết và tự hỏi, “Hôm nay mình có thể làm một việc gì mà bản thân mình trong tương lai sẽ biết ơn mình vì đã làm?” Điều này giúp củng cố các mạch thần kinh liên quan đến khả năng trì hoãn sự thỏa mãn trong vỏ não trước trán.

Ông cũng đề xuất một thử thách “chờ đợi nhỏ nhặt” hàng ngày: “Hãy chọn một tình huống bạn thường phải chờ hàng ngày—như chờ thang máy hoặc chờ pha cà phê pha — và tập không làm gì cả. Không dùng điện thoại, không làm nhiều việc cùng lúc. Chỉ quan sát: Mình có chịu được 60 giây buồn chán không?” Cách này giúp não bộ học được rằng việc chờ đợi không phải là điều gì đó mà bạn cần đẩy nhanh lên, đồng thời tạo nên khả năng chịu đựng những khoảng chờ lâu hơn. Các nghiên cứu cho thấy việc làm nhiều việc cùng lúc và luôn cố tránh cảm giác nhàm chán có thể làm tăng tính bốc đồng.

Nghệ thuật chờ đợi

“Không ai có thể có một cuộc sống tốt đẹp nếu không rèn luyện tính kiên nhẫn”, ông Aghababaei nói. “Những điều tốt đẹp đều cần thời gian”.

Tuy nhiên, ông cũng lưu ý một điều quan trọng: Kiên nhẫn mà thiếu khả năng phán đoán có thể trở thành sự thụ động. Mục tiêu không phải là chờ đợi vô thời hạn, mà là biết cách chờ đợi tốt hơn.

Hãy xem sự kiên nhẫn là một trong những yếu tố thiết yếu của một cuộc sống cân bằng, ông nói. Mặc dù kiên nhẫn là một đức tính không thể thiếu, nhưng nó không thể tách rời khỏi những đức tính khác. Chúng ta cần lòng dũng cảm để hành động, lòng trắc ẩn để kết nối với người khác, và sự khôn ngoan để biết khi nào nên chờ đợi và khi nào nên hành động.

Ông Ebstein cho rằng sự kiên nhẫn giúp mọi thứ sinh sôi và nảy nở. Nó vun đắp sự đồng cảm thông qua việc lắng nghe chăm chú, nuôi dưỡng lòng biết ơn bằng cách trân trọng những phút giây sống chậm, và giúp chúng ta để lại di sản bằng cách trồng những hàng cây mà chính mình sẽ không bao giờ được ngồi dưới bóng mát của chúng.

Lần tới, khi cảm giác gấp gáp thì thầm rằng bạn phải vội lên, hãy nhớ đến quả dưa.

Ông Ebstein nhắc nhở rằng, dù bạn rèn luyện tính kiên nhẫn như một thói quen, một phẩm chất hay một đức tính, thì bài học đó vẫn không thay đổi. “Cách chúng ta chờ đợi sẽ định hình chính con người chúng ta—đến tận từng tế bào”.

(Theo The Epoch Times)

Dịch từ: https://www.theepochtimes.com/health/how-patience-can-delay-the-aging-of-cells-587654