Tác giả: Thư Vinh
[ChanhKien.org]
(Hình minh họa bởi Ran)
Tiếp theo phần trước:
Phần 1: Thân thể người là một tiểu vũ trụ, vậy đâu là cách để giữ nó hài hòa?
Phần 2: Hai nguồn năng lượng song hành của tự nhiên giải thích tại sao bạn bị bệnh
Đây là phần thứ 3 trong loạt bài “TRÍ HUỆ CỦA Y HỌC CỔ TRUYỀN”
Cách tốt nhất để tránh được tai họa là ngăn ngừa; cách chữa bệnh tốt nhất là phòng bệnh. Thầy thuốc Trung y Thư Vinh chia sẻ trí tuệ chữa bệnh cổ xưa có giá trị vượt cả thời gian nhưng từ lâu đã bị lãng quên hoặc bỏ qua.
Ngũ hành là những trạng thái vận động trong một chu kỳ tương sinh ー tương khắc.
Bạn có biết cảm giác khi một lời phê bình gay gắt đột ngột làm thay đổi toàn bộ cơ thể mình không? Hàm răng nghiến chặt, tim đập nhanh và tâm trí chất chứa những ý nghĩ đáp trả.
Cơn giận trào dâng lên cổ họng, lên đến đầu, rồi phá vỡ sự bình yên trong bạn. Nó làm bạn day dứt hàng giờ. Mặc dù không có gì “sai”, nhưng bạn sớm cảm thấy kiệt sức, không thể tập trung và dạ dày trở nên khó chịu. Đêm đó, bạn không thể ngủ.
Trong y học cổ truyền Trung Quốc, phản ứng của bạn không phản ánh kiểu người của bạn, mà phản ánh điểm ứ tắc trong kinh mạch của bạn. Y học cổ truyền Trung Quốc công nhận sự giận dữ và suy nghĩ quá độ là mô hình cảm xúc của Mộc — một yếu tố trong ngũ hành. Tuy nhiên, tác động mạnh mẽ của hành Mộc không chỉ dừng lại ở phản ứng cảm xúc.
Trong khoa học phương Tây, người ta nói rằng cơ thể được cấu tạo từ nhiều nguyên tố hóa học khác nhau. Trong y học cổ truyền Trung Quốc, người ta tin rằng cơ thể được tạo thành từ năm yếu tố, cũng chính là những yếu tố tạo nên tự nhiên, đó là Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ. Trong cơ thể, các yếu tố này tạo thành một hệ sinh thái duy nhất, trong đó mọi thứ đều liên kết và phụ thuộc lẫn nhau. Thuyết ngũ hành đưa ra một phương thức đơn giản để nhận biết các tác nhân gây ra cảm xúc trước khi chúng ảnh hưởng đến sức khỏe của bạn.
Ngũ hành phản ánh sự vận động trong cơ thể
Ngũ hành là những trạng thái vận động trong một chu kỳ tương sinh ー tương khắc, trong đó Mộc sinh Hỏa, Hỏa sinh Thổ, Thổ sinh Kim, Kim sinh Thủy, và Thủy sinh Mộc, hoàn thành một chu kỳ.
Mỗi yếu tố phản ánh một loại vận động cụ thể trong cuộc sống và trong cơ thể. Mộc mang lại cho bạn phương hướng và động lực. Hỏa sưởi ấm bạn bằng sự kết nối và niềm vui. Thổ giúp bạn vững vàng, điều chỉnh quá trình tiêu hóa, dinh dưỡng và khả năng tự cân bằng. Kim giúp bạn phân biệt và đặt ra những giới hạn lành mạnh, đồng thời giúp bạn buông bỏ. Thủy chứa đựng những nguồn năng lượng dự trữ thâm sâu nhất của bạn — ý chí, sự nghỉ ngơi và khả năng phục hồi.
(Hình minh hoạ bởi The Epoch Times, Shutterstock)
Thuyết ngũ hành giải thích tại sao chỉ một tác nhân cảm xúc lại có thể làm rối loạn tâm trạng, tiêu hóa và giấc ngủ của bạn. Giống như sự thay đổi của các mùa, ngũ hành mô tả cách thức năng lượng của sự sống, còn được gọi là “khí”, lưu chuyển trong cơ thể, ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất và tinh thần của bạn.
Ví dụ như, trong bối cảnh của lời bình luận thiếu tế nhị đã được đề cập trước đó, Mộc là lực lượng tìm kiếm sự phát triển, phương hướng và chuyển động tiến lên. Khi Mộc không thể đâm cành nảy nhánh, nó vẫn không ngừng phát triển, nhưng theo tự nhiên, nó sẽ bị ép và xoắn lại, giống như một cái cây bị mắc kẹt trong góc. Nói cách khác, khi năng lượng tiến lên bị tắc nghẽn, bởi sự thiếu tôn trọng hoặc thô lỗ, trong trường hợp này, nó dẫn đến sự tức giận và cảm giác bế tắc. Năng lượng Mộc bị dồn nén, sau đó sẽ ảnh hưởng đến các yếu tố khác.
Hành Hỏa khỏe mạnh tương ứng với tim và đại diện cho niềm vui, sự ấm áp, lòng nhiệt tình và sự kết nối. Tuy nhiên, nếu bị thúc đẩy bởi những cảm xúc như sự tức giận bị kìm nén, Hỏa có thể bùng lên tựa như một phản ứng trả thù. Trong chốc lát, bạn cảm thấy tưởng như mình đang chiếm ưu thế, nhưng sau đó bạn có thể cảm thấy rằng mình đã hy sinh các giá trị của chính mình. Ngay cả khi bạn giữ im lặng, ngọn lửa bên trong vẫn có thể tiếp tục âm ỉ cháy, khiến bạn trở nên quá khắt khe. Điều này càng nuôi dưỡng hành Kim.
Hành Kim khỏe mạnh giống như một con dao được trui rèn tinh xảo, có thể cắt gọt và phân loại, giúp suy nghĩ mạch lạc và phân biệt sáng suốt. Nó tương ứng với phổi và đại tràng, điều chỉnh hơi thở, sự bài tiết và giải độc — nó tiếp nhận những gì tinh khiết và thải ra những gì không còn có ích cho bạn. Khi năng lượng của Kim quá yếu, nó không thể cắt đứt những cảm xúc tiêu cực, khiến bạn phải chịu đau buồn. Về mặt thể chất, nó có thể biểu hiện dưới dạng khó thở, tức ngực, hoặc táo bón, đi kèm với những suy nghĩ tiêu cực cứ lặp đi lặp lại.
Theo thời gian, sự căng thẳng đó có thể chìm sâu vào hành Thổ và biểu hiện ra dưới dạng lo lắng. Khi lo lắng kéo dài, hành Thủy cũng bị ảnh hưởng. Bạn có thể nảy sinh lo âu hoặc sợ hãi về tương lai.
Lý thuyết ngũ hành của Y học cổ truyền Trung Quốc giúp bạn nhận ra chu kỳ đang mất cân bằng ở điểm nào và cách lấy lại sự hài hòa đã mất.
Lấy lại sự cân bằng
Là một thầy thuốc Trung y, tôi khuyên bạn nên chú ý đến “kiểu mùa cảm xúc” mà bạn đang sống trong đó. Trau dồi nhận thức về cảm xúc chính là chìa khóa giải mã.
Hãy để ý xem yếu tố nào chiếm ưu thế: Một số người luôn ở trạng thái Mộc, bận rộn lên kế hoạch và chịu đựng căng thẳng, một số khác lại ở trạng thái Hỏa, bị kích thích quá mức và bồn chồn. Những người khác thì hoặc bị bế tắc trong Thổ, luôn suy nghĩ quá nhiều và lo lắng, hoặc bế tắc trong Kim với sự buồn bã và đau khổ. Những người khác lại chìm đắm trong Thủy, vô năng và mệt mỏi.
Thay vì đặt định cho những đặc điểm này là “khuyết điểm về tính cách”, y học cổ truyền Trung Quốc xem chúng như cách thức mà năng lượng khí lưu thông qua các kinh mạch trong cơ thể. Một người có thể vì nhờ được hướng dẫn đúng đắn mà đạt đến sự cân bằng thông qua những lựa chọn hàng ngày. Bạn có thể nắm bắt những thói quen nhỏ sau đây để biến ngũ hành thành các giải pháp sức khỏe thực tiễn:
● Bồi bổ cơ thể bằng cách luyện tập các bài tập thở chánh niệm chậm rãi hàng ngày để giúp tăng cường Kim.
● Ăn thức ăn được nấu chín và còn ấm một cách điều độ giúp ổn định yếu tố Thổ.
● Kết nối với bạn bè và gia đình hoặc cùng nhau tản bộ giúp hạ Hỏa.
● Vận động và tập luyện các bài tập giãn cơ nhẹ nhàng giúp hành Mộc được thư thái.
● Ngủ sớm, chiêm nghiệm, và nghỉ ngơi giúp nuôi dưỡng Thủy.
Ngoài cảm xúc, ngũ hành còn tương ứng với ngũ tạng, ngũ sắc, các mùa, hương vị, đức tính, và nhiều yếu tố khác. Tuy nhiên, ngũ hành không chỉ là một tập hợp các mối tương sinh cụ thể, mà còn là một triết lý rộng lớn hơn về sức khỏe và cuộc sống.
Trong Y học cổ truyền Trung Quốc, sức khỏe chính là việc nhận ra thời điểm sớm nhất khi hệ kinh mạch của bạn bị mất cân bằng và thực hiện một can thiệp nhỏ để giữ cho chu kỳ này vận hành trơn tru. Tới đây, khi bạn cảm thấy bị đắm chìm trong cảm xúc, hoặc xuất hiện các triệu chứng mơ hồ, hãy dừng lại và tự hỏi: “Ngay bây giờ, điều này đang xuất hiện ở đâu, và yếu tố nào cần đến sự bồi bổ của tôi?”
Hãy nhớ rằng, khi bạn nhìn nhận cơ thể con người không phải là các bộ phận thân thể rời rạc, mà là một hệ sinh thái đang tồn tại trong trạng thái biến đổi liên tục, thì sức khỏe sẽ trở thành một tiến trình của các mối quan hệ với thiên nhiên, với thời gian và với chính bản thân bạn.
Quan điểm trong bài viết này là của tác giả và không nhất thiết phản ánh quan điểm của The Epoch Times.
(Còn tiếp)
(Theo The Epoch Times)