Tác giả: Walker Larson

[ChanhKien.org]

Niềm vui đích thực có lẽ không nằm quá nhiều ở việc sở hữu thêm nhiều thứ, mà ở việc nhận ra những điều tốt đẹp vốn đã luôn hiện hữu quanh ta.

Niềm vui thường đến bất ngờ qua âm nhạc, cái đẹp và những khoảnh khắc tĩnh lặng. (Ảnh: Song_about_summer/Shutterstock)

Niềm vui cần thiết với con người như không khí, nhưng cũng khó nắm giữ như chính không khí vậy.

Ai cũng tìm kiếm niềm vui và hạnh phúc. Đó là bản chất vốn có của con người. Thế nhưng chúng ta không phải lúc nào cũng thật sự hiểu rõ niềm vui là gì hay điều gì tạo nên nó. Chúng ta có thể nhận ra niềm vui khi bắt gặp nó: một nguồn sinh khí dâng lên bên trong, như tia nắng chiếu sáng tâm hồn. Nhưng tia sáng ấy thường bị che khuất sau những đám mây, và những điều từng hứa hẹn mang lại niềm vui cuối cùng lại khiến chúng ta cảm thấy trống rỗng.

Những khoảnh khắc của niềm vui vô cùng đa dạng và khó đoán — một giai điệu ngọt ngào bất chợt len vào tai, hình ảnh chú nai phóng mình qua cánh đồng cỏ lúc hoàng hôn, cảm giác phấn khích khiến máu nóng dâng trào khi tham gia một môn thể thao tốc độ, hay khoảnh khắc bạn bè quây quần trò chuyện và cười đùa cùng nhau. Chúng ta luôn theo đuổi những khoảnh khắc như thế; đôi khi chạm tới điều mình mong muốn, đôi khi lại chẳng nhận được gì. Chính sự khó lường ấy đôi lúc khiến con người cảm thấy bực bội.

Sẽ cần nhiều cuốn sách để lý giải đầy đủ về niềm vui và những gì gợi lên niềm vui. Tuy vậy, vẫn có một vài câu hỏi quan trọng về niềm vui có thể được giải đáp trong khuôn khổ của một bài viết ngắn.

Niềm vui từ điều Thiện

Trước hết, niềm vui là điều chúng ta giành được hay là điều chúng ta nhận được? Nhà văn Sofia Cuddeback đã đặt ra câu hỏi ấy trong bài viết “Regarding Joy” (Về niềm vui) đăng trên tập 3 của Tạp chí “Hearth & Field”. Dù không đưa ra câu trả lời trực tiếp, bà Cuddeback đã khéo léo gợi mở một đáp án gián tiếp và tinh tế thông qua việc phân tích bản chất của niềm vui. Dựa trên triết lý của Thomas Aquinas, bà Cuddeback cho rằng niềm vui là trạng thái khi ý chí tìm được sự an yên trong một điều tốt đẹp đang hiện diện. Nói cách khác, niềm vui xuất hiện khi trái tim chúng ta sở hữu một điều tốt đẹp nào đó — đặc biệt là kiểu điều thiện mà con người có thể thấu hiểu và trân trọng bằng lý trí. (Điều này khác với những điều chỉ đơn thuần hấp dẫn các giác quan, chẳng hạn như một món ăn ngon).

Sự gắn kết và lòng hào phóng có thể mang lại hạnh phúc một cách bền vững hơn so với những hoạt động mang tính cá nhân hay quá tập trung vào bản thân. (Ảnh: Ippei Naoi/Getty Images)

Bà Cuddeback đã đưa ra một vài ví dụ về những điều tốt đẹp mà con người có thể cảm nhận bằng lý trí hoặc trí tuệ: “Sự trân trọng vẻ đẹp của sự hy sinh, hay sự ngưỡng mộ những phẩm chất tốt đẹp của một người bạn”. Ngoài ra còn có thể kể đến: việc nhận ra tình yêu thương của người khác dành cho mình, trải nghiệm vẻ đẹp của thiên nhiên, sự thấu hiểu một chân lý quan trọng, việc thực hiện một hành động tốt đẹp, hay niềm vui khi tham gia vào những hoạt động khơi gợi trí tưởng tượng và khả năng sáng tạo.

Mỗi khi chạm tới được một trong những điều tốt đẹp ấy, chúng ta sẽ cảm nhận được niềm vui. “Khi chúng ta đạt được điều mà trí tuệ khao khát và an trú trong đó”, bà Cuddeback viết, “khi chúng ta cho phép bản thân ý thức về nó và ở lại trong nó, theo nghĩa bóng — đó chính là niềm vui. Niềm vui là điều chúng ta cảm nhận khi được an yên trong một điều tốt đẹp mà mình yêu quý”.

Theo bà Cuddeback, con người có thể trải nghiệm nhiều niềm vui hơn bằng cách nâng cao khả năng nhận ra những điều tốt đẹp xung quanh mình. Chính lúc này lòng biết ơn trở nên quan trọng. Bởi niềm vui chỉ xuất hiện từ những gì chúng ta đang có, nên nếu ta không nhận ra hay không trân trọng những điều tốt đẹp ấy, mà chỉ mãi bận tâm đến những gì mình thiếu, thì sẽ rất khó để cảm thấy vui.

Việc quá vội vàng chuyển từ điều tốt đẹp này sang điều tốt đẹp khác cũng có thể làm phai nhạt niềm vui. “Nếu chúng ta bị xao nhãng khỏi điều mình yêu quý để tiếp tục chạy theo một mục tiêu khác, thì chúng ta không còn thật sự an yên trong điều tốt đẹp ấy nữa”, bà Cuddeback viết. Có lẽ vì thế một cuộc sống nhiều niềm vui đòi hỏi con người phải học cách sống chậm lại và chú tâm hơn đến những điều tốt đẹp luôn hiện diện quanh mình”.

Lòng biết ơn và sự tỉnh thức có thể mở ra một dạng niềm vui bền vững hơn. (Ảnh: Westend61/Getty Images)

Vì tất cả những lý do đó, bà Cuddeback khuyên chúng ta nên rèn luyện khả năng nhận ra và trân trọng những gì mình đang có. Bà cũng nhấn mạnh việc định hướng những mong muốn của bản thân về phía những điều tốt đẹp có thể mang lại niềm vui sâu sắc và bền lâu nhất: những điều thực sự cao quý, đáng yêu, đẹp đẽ, thuần khiết và những điều tương tự. Cuối cùng, bà cho rằng chúng ta nên cố gắng sống giữa những điều như thế, để cảm nhận niềm vui âm thầm tuôn chảy từ chúng.

Niềm vui trong sự vị tha

Một yếu tố khác của niềm vui dường như nằm ở sự vị tha. Trái với trực giác thông thường, con người dường như tìm thấy niềm vui và hạnh phúc chân thật nhiều hơn khi sống vì người khác thay vì chỉ nghĩ cho bản thân — dù đôi khi phải trải qua cả một đời với những lần cố gắng vô vọng và những kỳ vọng tan vỡ, chúng ta mới nhận ra điều đó. Trong cuốn sách “Things That Matter” (Tạm dịch: Những Điều Thực Sự Quan Trọng), tác giả Joshua Becker viết: “Ở một thời điểm nào đó trên hành trình cuộc sống (hoặc có lẽ mọi thứ vốn luôn như vậy), dường như con người đã nhầm lẫn giữa việc theo đuổi hạnh phúc với việc theo đuổi bản thân. Vì thế, chúng ta nghĩ rằng mình sẽ hạnh phúc nhất nếu chỉ tập trung vào chính mình, dành nguồn lực cho bản thân, và thỏa mãn những nhu cầu và mong muốn của riêng mình — đôi khi thậm chí phải đánh đổi lợi ích của người khác”.

Tuy nhiên theo ông Becker, đó lại là một cách tiếp cận hoàn toàn sai lầm. Một cách nghịch lý, niềm vui chân thật dường như tăng lên tương ứng với mức độ chúng ta quên đi bản thân và hướng sự quan tâm về người khác. Ông cho rằng, “Con đường tốt nhất và trực tiếp nhất dẫn đến hạnh phúc và sự mãn nguyện lâu dài là không chỉ quan tâm đến lợi ích của bản thân mà còn quan tâm đến lợi ích của người khác”.

Việc tìm kiếm niềm vui và hạnh phúc cũng giống như bắn một mũi tên. Nếu bạn nhắm thẳng vào hồng tâm (tức hạnh phúc), mũi tên có thể rơi xuống trước khi chạm tới đích, và cuối cùng bạn chẳng đạt được gì. Nhưng nếu bạn hướng tới điều gì đó cao hơn hạnh phúc như — ý nghĩa, mục đích sống, tình yêu hay sự hy sinh — mũi tên sẽ tự tìm được đường đến niềm vui. Ông Becker nhấn mạnh điều này khi trích dẫn Viktor Frankl, nhà tâm lý học nổi tiếng và là người sống sót sau các trại tập trung của Đức Quốc xã. Trong cuốn sách “Đi Tìm Lẽ Sống” (Man’s Search for Meaning), ông Frankl viết “Hạnh phúc … không thể bị theo đuổi; nó phải tự đến, và điều đó chỉ xảy ra như một hệ quả ngoài mong đợi của việc con người tận hiến cho một mục đích lớn lao hơn bản thân, hoặc khi họ buông bỏ bản thân cho một người khác”.

Âm nhạc kích hoạt nhiều vùng não liên quan đến cảm xúc, trí nhớ và cảm giác được tưởng thưởng. (Ảnh: Alistair Berg/Getty Images)

Để chứng minh cho quan điểm của mình, ông Becker đã trích dẫn hai nghiên cứu — một nghiên cứu năm 2017 của Đại học Pittsburgh và một nghiên cứu năm 2018 của Đại học Columbia — cùng chỉ ra một sự thật tâm lý khá bất ngờ: Cho đi thực sự mang lại nhiều niềm vui hơn là nhận về. Trong cả hai nghiên cứu, những người tham gia được trao cơ hội giúp đỡ người khác hoặc làm điều gì đó có lợi cho chính mình. Kết quả cho thấy những người chọn giúp đỡ người khác cảm thấy hạnh phúc và bình yên hơn so với những người chọn mang lại lợi ích cho bản thân.

Niềm vui đến từ đâu?

Vậy—quay trở lại câu hỏi ban đầu—niềm vui là điều chúng ta giành được hay là điều chúng ta nhận được? Tôi nghĩ câu trả lời là sự kết hợp của cả hai. Chúng ta có thể nuôi dưỡng những khuynh hướng dẫn đến niềm vui, và tạo ra những điều kiện để niềm vui nảy nở, nhưng đồng thời niềm vui cũng luôn được đón nhận phần nào như một món quà đầy bí ẩn. Niềm vui không đơn giản chỉ là việc “quyết định” rằng mình sẽ vui; tuy vậy chúng ta vẫn có thể lựa chọn vun đắp những thái độ sống giúp niềm vui trở nên gần gũi hơn. Trong số đó có lẽ bao gồm tinh thần sống vì người khác, lòng biết ơn, và sự trân trọng đối với những giá trị Chân, Thiện, Mỹ.

(Theo The Epoch Times)

Dịch từ: Can We Achieve Joy?