Một tách “bình yên”: Cách trà giúp tăng cường sự tập trung và an yên

Tác giả: Tatiana Denning

[ChanhKien.org]

Truyền thống xa xưa và khoa học hiện đại đều nhìn nhận rằng, các hợp chất tự nhiên trong trà giúp con người cảm thấy minh mẫn và bình yên.

Ảnh: Nishihama/Shutterstock

Có một điều gì đó, gần như là kỳ diệu tỏa ra từ tách trà đang bốc hơi nghi ngút—hương thơm, hơi ấm, vị trà thanh khiết cho đến khoảnh khắc tĩnh lặng mà nó mang lại. Hơn cả những niềm vui ấy, trà từ lâu đã được ca ngợi nhờ khả năng nuôi dưỡng cả tâm hồn và cơ thể—những phẩm chất mà con người cổ đại sớm đã nhận ra.

Nguồn gốc cổ xưa

Lịch sử ghi lại rằng trà có nguồn gốc từ Trung Quốc cổ đại vào năm 2737 trước Công nguyên. Theo truyền thuyết, hoàng đế Thần Nông đã dừng chân nghỉ dưới bóng một tán cây khi đang du hành vào một ngày hè. Lúc ấy, người hầu của ông đang đun nước ở gần đó. Những chiếc lá trên cây theo làn gió nhẹ rơi vào nồi nước nóng, tỏa ra một mùi hương khiến hoàng đế tò mò. Vốn là người đọc nhiều sách kiêm bậc thầy về thảo dược, Thần Nông đã nếm thử thứ nước pha trộn tình cờ ấy. Và thế là trà đã ra đời.

Thứ trà đầu tiên đó được ủ từ cây Camellia sinensis (cây chè)— loài thực vật sinh ra tất cả các loại “trà chính thống”, bao gồm trà xanh, trà đen, trà Ô Long, bạch trà, trà Phổ Nhĩ và Matcha, trong khi các loại trà thảo mộc được chế biến từ những loài thực vật khác, lại không nằm trong nhóm này.

Ban đầu, trà được trân quý nhờ những dược tính của nó: người ta tin rằng trà giúp hỗ trợ tiêu hóa, thanh nhiệt và tăng cường sự tỉnh táo. Các nhà sư thường uống trà để duy trì sự tập trung trong những buổi thiền định kéo dài, trong khi các gia đình mời nhau thưởng trà như một biểu tượng của lòng hiếu khách và sự hòa thuận. Trà mang cả giá trị thực tiễn lẫn ý nghĩa tâm linh, nó nuôi dưỡng cơ thể, định tâm và thắt chặt tình gắn kết.

Vào khoảng thế kỷ thứ 7 hoặc thứ 8, trà đã du nhập vào Nhật Bản. Ở đây, trà được sử dụng trong những buổi thiền định kéo dài tại các ngôi chùa Phật giáo, đặt nền móng cho nghệ thuật trà đạo Nhật Bản. Trong suốt thời nhà Đường, trà đã theo Con đường Tơ lụa mà lan tỏa sang các khu vực khác của châu Á và Trung Đông. Vào cuối thế kỷ 16 và đầu thế kỷ 17, các thương nhân Bồ Đào Nha và Hà Lan đã mang trà đến châu Âu, nơi thức uống này nhanh chóng trở thành một nghi thức xã giao được ưa chuộng.

Tại phương Tây, vai trò truyền thống của trà trong việc hỗ trợ sự minh mẫn và sức khỏe tinh thần đã dần bị lãng quên, thay vào đó, nó trở thành một thú tiêu khiển nhàn nhã và sang trọng. Khi du nhập vào các thuộc địa châu Mỹ vào đầu thế kỷ 17, trà vẫn được xem là một xa xỉ phẩm dành riêng cho giới thực dân giàu có, nhưng về sau đã dần đánh mất vị thế ưu việt của mình vào tay cà phê. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, trà đang dần dần lấy lại được sự thịnh hành.

Cũng giống như tại Trung Quốc thời cổ đại, ngày nay trà được trân trọng không chỉ vì hương vị và giá trị truyền thống, mà còn nhờ vào khả năng xoa dịu tâm trí, tăng cường sự tập trung và cải thiện sức khỏe thể chất—những công dụng vốn được hình thành bởi quy trình chế biến lá trà, cũng là yếu tố quyết định nên hương vị, mùi thơm cũng như thành phần hóa học của nó.

Các loại trà và đặc tính của chúng

Sự khác biệt giữa các loại trà được quyết định bởi phương pháp chế biến sau khi thu hoạch. Mỗi phương pháp không chỉ ảnh hưởng đến hương vị trà mà còn ảnh hưởng đến tác dụng của trà lên tâm trí và cơ thể.

Trà xanh

Trà xanh được hấp hoặc sao nhanh trên chảo để ngăn chặn quá trình oxy hóa, nhờ đó giữ trọn vẹn hương vị tươi mới và mùi thơm cây cỏ. Phương pháp này giúp bảo toàn hàm lượng L-theanine—một loại axit amin giúp thúc đẩy sự thư giãn mà không gây buồn ngủ—đồng thời duy trì lượng caffeine ở mức vừa phải. Kết quả là người uống sẽ cảm nhận được sự tỉnh táo nhẹ nhàng cùng khả năng tập trung tĩnh tại—trạng thái lý tưởng để bắt đầu một ngày mới hoặc duy trì năng lượng suốt một ca làm việc dài.

Trà Matcha

Là một dạng trà xanh nghiền bột, Matcha được trồng dưới bóng râm, thu hoạch cẩn thận, sau đó được hấp, sấy khô và nghiền thành bột mịn bằng cối đá. Khác với các loại trà pha thông thường (chỉ uống phần nước lá), Matcha sử dụng toàn bộ lá trà đã được nghiền nhỏ; nhờ đó mang nồng độ L-theanine, caffeine và catechin cao hơn hẳn. Những chất này giúp hỗ trợ khả năng duy trì sự chú ý, mang lại cảm giác tĩnh tâm và sự minh mẫn cho tâm trí—vô cùng tuyệt vời cho các hoạt động đòi hỏi sự tập trung cao như làm việc, học tập hay thiền định.

Trà đen

Trà đen là loại trà đã trải qua quá trình oxy hóa hoàn toàn. Sau khi được làm héo và vò kỹ, lá trà sẽ chuyển sang màu sẫm và hình thành hương vị đậm đà đặc trưng. Sau đó, chúng được sấy nóng nhẹ để dừng quá trình oxy hóa và loại bỏ hơi ẩm. Quy trình này giúp tăng cường khả năng hấp thụ caffeine của cơ thể, tạo ra một hiệu ứng kích thích nhưng cân bằng—điều giúp tăng cường sự tỉnh táo và giữ tâm trí tập trung mà không gây ra cảm giác quá kích thích.

Trà Ô Long

Trà Ô Long là loại trà được oxy hóa một phần, kết hợp hài hòa giữa sự tươi mới của trà xanh và chiều sâu hương vị của trà đen. Hàm lượng caffeine vừa phải cùng lượng L-theanine được bảo toàn trong trà tạo nên một trạng thái tỉnh táo nhưng vẫn thư thái—vô cùng hoàn hảo cho những công việc đòi hỏi sự tập trung cao độ và chánh niệm.

Bạch trà

Là loại trà trải qua quy trình chế biến tối giản nhất: chỉ bao gồm làm héo và sấy khô, bạch trà có hàm lượng caffeine thấp hơn và chứa các hợp chất polyphenol dịu nhẹ, đem lại tác dụng nhẹ nhàng và êm dịu đối với hệ thần kinh. Đây là thức uống rất thích hợp để thưởng thức trong giờ nghỉ buổi chiều hoặc là thức uống thư giãn buổi tối.

Trà Phổ Nhĩ

Trà Phổ Nhĩ là loại trà được ủ lên men và lưu trữ lâu năm, nhờ đó tạo nên những hương vị sâu lắng, mộc mạc. Quá trình lên men vi sinh độc đáo của loại trà này được tin là giúp hỗ trợ tiêu hóa và duy trì sự tập trung ổn định, biến nó trở thành lựa chọn lý tưởng để giữ sự tỉnh táo sau bữa ăn hoặc khi thực hiện các công việc đòi hỏi sự tĩnh lặng và tư duy sâu.

Mỗi loại trà đều mang lại một trải nghiệm riêng biệt, nhưng tất cả đều chứa các hợp chất tự nhiên giúp thúc đẩy sự minh mẫn, tĩnh tâm và tập trung, tạo tiền đề cho những khám phá về công dụng mà khoa học hiện đại đã làm sáng tỏ.

Những góc nhìn hiện đại

Dựa trên những đặc tính độc đáo của từng loại trà, các nghiên cứu ngày càng khẳng định những điều mà nhiều thế hệ người thưởng trà đã trân trọng từ lâu.

Một nghiên cứu được công bố trên tạp chí Nutrition Reviews đã phát hiện ra rằng các hợp chất sinh học chủ chốt trong trà—L-theanine và caffeine (dù dùng riêng lẻ hay kết hợp)— đều có mối liên hệ với sự cải thiện về hiệu suất tư duy và tâm trạng. Cụ thể, sự kết hợp giữa L-theanine và caffeine đã cho thấy những lợi ích từ mức độ nhỏ đến trung bình đối với khả năng chú ý, thời gian phản ứng và độ chính xác trong các tác vụ tư duy.

L-theanine đã được chứng minh là có ảnh hưởng đến hoạt động của não bộ thông qua việc gia tăng sản sinh sóng alpha—một mô thức thần kinh gắn liền với trạng thái tâm trí vừa tĩnh lặng lại vừa tỉnh táo. Một nghiên cứu đăng trên tờ Journal of Medicinal Food phát hiện ra rằng việc bổ sung L-theanine thường xuyên sẽ giúp cải thiện khả năng chú ý và hiệu suất trí nhớ làm việc ở người trung niên và người cao tuổi, qua đó củng cố vai trò của hợp chất này trong việc tăng cường sự tập trung.

Trong số các loại trà, Matcha là cái tên nổi bật hơn cả. Những lợi ích của Matcha chủ yếu đến từ L-theanine—chất có hàm lượng cao trong loại trà này nhờ vào cách chế biến sử dụng trọn vẹn cả lá trà. Các nghiên cứu cho thấy việc uống Matcha hàng ngày có thể giúp cải thiện nhẹ khả năng chú ý và hiệu suất vận động tinh thần; thậm chí còn giúp nâng cao năng lực nhận thức xã hội và chất lượng giấc ngủ ở người cao tuổi đang gặp phải tình trạng suy giảm nhận thức nhẹ.

Trà xanh cũng mang lại những lợi ích tương tự. Một nghiên cứu đánh giá hệ thống được công bố trên tạp chí Current Pharmaceutical Design phát hiện ra rằng các thành phần trong trà xanh—đặc biệt là caffeine và L-theanine— “có những tác động tích cực rõ rệt đối với khả năng duy trì sự chú ý, trí nhớ và việc loại bỏ các yếu tố gây xao nhãng”. Nghiên cứu đánh giá này cũng lưu ý rằng L-theanine có khả năng thúc đẩy sự thư giãn bằng cách làm giảm cảm giác kích thích đôi khi do caffeine gây ra.

Trà đen—mặc dù chứa hàm lượng caffeine cao hơn hầu hết các loại trà chính thống khác (dù vẫn thấp hơn đáng kể so với cà phê)—đã được chứng minh là có tác dụng hỗ trợ cả sự tĩnh tâm lẫn khả năng tập trung. Một bài nghiên cứu đánh giá lâm sàng thực hiện vào năm 2025 đã kết luận rằng việc uống trà đen thường xuyên giúp tăng cường khả năng chú ý và sự tỉnh táo, mà nguyên nhân có lẽ nằm ở tác động kết hợp giữa caffeine và L-theanine lên hệ thần kinh. Sự phối hợp cộng hưởng này cho phép não bộ duy trì trạng thái tập trung cao độ mà không đi kèm với cảm giác bồn chồn, run rẩy thường thấy khi uống cà phê.

Bản thân trà Ô Long đã mang lại những lợi ích xoa dịu tinh thần đầy ấn tượng. Một nghiên cứu được công bố trên tạp chí Frontiers in Nutrition cho thấy, ngay cả uống một lượng nhỏ, trà Ô Long—vốn chứa GABA (axit gamma-aminobutyric), một chất dẫn truyền thần kinh giúp xoa dịu hệ thần kinh—cũng có thể giúp giảm đáng kể tình trạng căng thẳng cấp tính và hỗ trợ điều hòa nhịp tim.

Một nghiên cứu lâm sàng quy mô nhỏ đã phát hiện ra rằng bạch trà—loại trà giàu L-theanine, catechin và các chất chống oxy hóa, đồng thời chứa một lượng caffeine vừa phải—có tác dụng cải thiện sự tập trung, cải thiện trí nhớ ngắn hạn và thời gian phản xạ ở những người trẻ tuổi.

Nghiên cứu được công bố trên tạp chí Phytomedicine cho thấy trà Phổ Nhĩ có thể giúp giảm tình trạng viêm thần kinh và stress oxy hóa [*], có thể hỗ trợ trí nhớ và duy trì trạng thái tỉnh táo nhưng vẫn thư thái.

Hơn cả một thức uống

Từ khởi nguồn mang yếu tố thần thoại ở Trung Quốc cổ đại, lá trà Camellia sinensis đã được tôn vinh qua nhiều thế kỷ và nền văn hóa—không chỉ vì hương vị mà còn vì khả năng tuyệt vời trong việc cân bằng và hỗ trợ cơ thể và tâm trí. Cho dù được pha hay nghiền thành bột, chế biến nhẹ hay lên men, mỗi loại trà đều mang đến một trải nghiệm riêng biệt. Tuy nhiên, tất cả đều có một điểm chung—các hợp chất tự nhiên giúp tăng cường sự minh mẫn, bình tĩnh và khả năng tập trung.

Từng ngụm từng ngụm trà mời gọi chúng ta dừng lại, hít thở và tận hưởng một vài khoảnh khắc yên tĩnh giữa nhịp sống hối hả hàng ngày. Trên thực tế, bản thân quá trình pha trà—đun nước, ủ lá trà, hít sâu hương thơm—cũng là một quá trình tĩnh tâm, biến một thức uống đơn giản thành một nghi thức chánh niệm.

Lần tới khi bạn cần một chút bình tĩnh, hãy pha một tách trà—bạn có thể thấy rằng đó đúng là những gì bạn đang tìm kiếm.

Quan điểm được thể hiện trong bài viết này là ý kiến của tác giả và không nhất thiết phản ánh quan điểm của The Epoch Times.

(Theo The Epoch Times)

Chú thích của BBT

[*] Stress oxy hoá là sự mất cân bằng giữa gốc tự do và chất chống oxy hoá, khi gốc tự do dư thừa vượt quá khả năng phòng vệ của cơ thể, gây lão hoá sớm.

Dịch từ: A Cup of Calm: How Tea Promotes Focus and Tranquility