Tác giả: Michael Wing
[ChanhKien.org]
Hình minh họa trăng máu toàn phần. (Ảnh: Shutterstock/Shubhajit Roy Karmakar)
Các nhà thiên văn học cho biết vào đầu tháng tới, khoảng 3,3 tỷ người có thể bước ra ngoài sau khi trời tối để chứng kiến trăng tròn mờ dần thành màu đen trước khi chuyển sang sắc đỏ gỉ sắt đầy ma mị. Toàn bộ Tây Bán Cầu sẽ được chiêm ngưỡng một nguyệt thực toàn phần—còn gọi là “trăng máu”—mặc dù khu vực quanh Thái Bình Dương sẽ có điều kiện quan sát thuận lợi hơn.
Trong đêm từ ngày 2/3 sang ngày 3/3, những người ở phía tây Thái Bình Dương cho tới Kazakhstan và về phía đông đến tận Florida sẽ có cơ hội quan sát ít nhất một phần của hiện tượng nguyệt thực này. Đối với một số nơi, đây sẽ là nguyệt thực một phần. Những nơi khác sẽ thấy trăng máu khi nó vừa mọc hoặc sắp lặn, nhưng một khu vực rộng lớn của Bắc Mỹ, Châu Đại Dương và châu Á sẽ có thể theo dõi toàn bộ các giai đoạn từ đầu đến cuối.
Không giống như nhật thực—bao gồm cả hiện tượng diễn ra trong tháng này, chỉ có thể quan sát tại Nam Cực—nguyệt thực có thể nhìn thấy ở bất cứ nơi nào bạn có thể thấy mặt trăng. Thay vì phải đứng trong một dải quan sát rất hẹp tại những địa điểm được chọn, mọi người có thể thấy mặt trăng dần tối đi ở bất cứ nơi nào đang là ban đêm. Nếu thời tiết thuận lợi, đây sẽ là hiện tượng không thể bỏ lỡ.
“Trăng Máu” được nhìn thấy trên bầu trời Sydney vào ngày 8 tháng 9 năm 2025. (Ảnh: David Gray/AFP qua Getty Images)
Không cần bất kỳ biện pháp bảo vệ mắt nào khi quan sát nguyệt thực toàn phần, trong khi điều này lại hoàn toàn cần thiết đối với nhật thực.
Trong lần nguyệt thực này, Mặt Trăng sẽ trải qua 65 phút hoàn toàn chìm trong phần tối nhất của bóng Trái Đất, gọi là “umbra” (vùng bóng tối hoàn toàn), nơi không có ánh sáng Mặt Trời chiếu tới. Khi đó, Mặt Trăng sẽ phát ra ánh sáng đỏ huyền bí, do ánh sáng Mặt Trời lọc qua bầu khí quyển Trái Đất và bị khúc xạ quanh đường chân trời. Có thể hình dung như tất cả các bình minh và hoàng hôn trên Trái Đất cùng lúc chiếu lên bề mặt Mặt Trăng, nhuộm nó thành màu đỏ thẫm.
Hiện tượng này được gọi là trăng máu, chỉ xuất hiện trong giai đoạn toàn phần (khi mặt trăng hoàn toàn nằm trong bóng tối) của một nguyệt thực toàn phần, không bao giờ xảy ra trong nguyệt thực một phần.
Đối với những người ở Bắc Mỹ muốn quan sát trăng máu, Mặt Trăng sẽ hoàn toàn đi vào vùng bóng tối umbra lúc 6:03 sáng (giờ miền Đông ET) ngày 3/3, đánh dấu thời điểm bắt đầu giai đoạn toàn phần. Thời điểm cực đại của nguyệt thực — khi tâm của Mặt Trăng ở gần nhất với trục bóng của Trái Đất — sẽ diễn ra lúc 6:33 sáng. Giai đoạn toàn phần kết thúc vào lúc 7:02 sáng.
Bản đồ cho thấy các khung thời gian quan sát những giai đoạn khác nhau của nguyệt thực từ ngày 2/3 đến ngày 3/3. Hình ảnh do NASA cung cấp.
Tất cả những điều này sẽ diễn ra đồng thời ở khắp nơi, mặc dù thời điểm trong ngày sẽ phụ thuộc vào múi giờ nơi bạn ở. Nếu bạn ở Los Angeles, giai đoạn toàn phần sẽ kéo dài từ 3:03 sáng đến 4:02 sáng. Tại Tokyo, thời gian toàn phần sẽ diễn ra từ 8:04 tối đến 9:02 tối.
Ở rìa phía tây của khu vực có thể quan sát, Bangladesh, Trung Quốc và miền trung nước Nga sẽ nhìn thấy trăng máu. Châu Đại Dương và Úc cũng sẽ có vị trí quan sát lý tưởng cho giai đoạn toàn phần, cũng như một vùng rộng lớn của châu Mỹ — tuy nhiên, tỉnh Newfoundland và Labrador của Canada cùng phần lớn Nam Mỹ sẽ không thể quan sát được.
Mặt Trăng đỏ sẽ vừa lặn khi xuất hiện ở những nơi như Maine, Panama và Ecuador. Người quan sát tại đây có thể chỉ nhìn thấy một phần trước khi Mặt Trăng khuất hẳn dưới đường chân trời.
Tuy nhiên, sẽ có một lượng khán giả còn đông đảo hơn được chứng kiến nguyệt thực một phần. Khi đó, bóng tối umbra của Trái Đất sẽ che phủ một nửa Mặt Trăng, khiến nó trông giống như một chiếc bánh quy khổng lồ bị cắn mất một miếng. Giai đoạn này sẽ bắt đầu lúc 4:49 sáng và kết thúc lúc 8:17 sáng, sau khi giai đoạn toàn phần chấm dứt. Một khu vực địa lý rộng lớn hơn nhiều sẽ quan sát được hiện tượng này — kéo dài từ tây Ấn Độ đến đông Guyana.
“Trăng máu” được chụp trong thời gian diễn ra nguyệt thực trên bầu trời đêm ở Thượng Hải vào ngày 8/9/2025. (Ảnh: Hector Retamal/AFP qua Getty Images)
Một hình minh họa cho thấy các giai đoạn của nguyệt thực từ ngày 2/3 đến ngày 3/3, cùng với vùng bóng nửa tối (penumbra) và vùng bóng tối hoàn toàn (umbra) của Trái Đất.
Những người yêu thích quan sát bầu trời ở ngoài khung thời gian quan sát rộng hơn này vẫn có thể nhận thấy Mặt Trăng mờ đi rất nhẹ, gần như khó nhận ra, vài phút trước và sau khi nguyệt thực một phần diễn ra. Trái Đất cũng tạo ra một vùng bóng mờ trong không gian gọi là penumbra (vùng nửa tối), rộng hơn và bao quanh umbra (vùng bóng tối hoàn toàn). Tại đây, Mặt Trời không bị che khuất hoàn toàn và một phần tia nắng vẫn có thể chiếu tới.
Trước khi giai đoạn toàn phần bắt đầu, Mặt Trời phải đi vào vùng penumbra này, vì vậy sự mờ đi nhẹ xảy ra được gọi là nguyệt thực nửa tối. Người quan sát có thể chứng kiến hiện tượng này trong khoảng từ 3:43 sáng đến 9:23 sáng, ở hai phía trước và sau giai đoạn toàn phần. Những khoảnh khắc cuối cùng của nguyệt thực nửa tối sẽ đánh dấu sự kết thúc của toàn bộ hiện tượng diễn ra vào ngày 3/3 này.
Một bức ảnh ghi lại hình ảnh Trăng tròn trong thời gian diễn ra nguyệt thực, với bức tượng nữ thần Hy Lạp cổ đại Irene bế một đứa trẻ ở tiền cảnh, tại trung tâm Athens vào ngày 7/9/2025. Ảnh: Angelos Tzortzinis/AFP qua Getty Images.
Mặc dù khoảng 176 triệu người có thể quan sát toàn bộ nguyệt thực từ đầu đến cuối, nhưng có tới 5,6 tỷ người sẽ nhìn thấy ít nhất một phần của các giai đoạn nửa tối, một phần hoặc toàn phần. Khoảng 3,3 tỷ người sẽ được chứng kiến ít nhất một phần của hiện tượng trăng máu.
Dù cái tên “trăng máu” nghe có vẻ rùng rợn, tháng tới còn khiến nó trở nên kỳ lạ hơn. Vì tháng Ba đánh dấu thời điểm đất bắt đầu tan băng — và những con giun cùng ấu trùng ngọ nguậy báo hiệu mùa xuân đến — các bộ tộc người Mỹ bản địa đã đặt tên cho trăng tròn tháng này là “trăng giun” (worm moon). Khi hiện tượng này trùng với một nguyệt thực toàn phần, nó được gọi là “trăng giun máu” (blood worm moon).
Tất nhiên, điều này không liên quan gì đến máu hay giun máu, mà chỉ ám chỉ sắc đỏ hồng của Mặt Trăng và mùa xuân đang đến với sự tan băng của đất trời.
Dịch từ:
Bản tiếng Anh: Total Lunar Eclipse in March Will Be a Full ‘Blood Moon’—What You Need to Know
Bản tiếng Trung: https://www.zhengjian.org/node/301255