[ChanhKien.org]
Hình ảnh từ Kính viễn vọng Không gian Hubble của NASA/ESA cho thấy Thiên hà NGC 4388, một thành viên của cụm Thiên hà Xử Nữ. (Ảnh: ESA/Hubble & NASA, S. Veilleux, J. Wang, J. Greene)
Một thiên hà xoắn ốc nằm ngang tỏa sáng trong hình ảnh này từ Kính viễn vọng Không gian Hubble của NASA/ESA. Nằm cách chúng ta khoảng 60 triệu năm ánh sáng trong chòm sao Xử Nữ, NGC 4388 là một thành viên của cụm Thiên hà Xử Nữ. Cụm thiên hà khổng lồ này chứa hơn một nghìn thiên hà và là cụm lớn gần nhất với Dải Ngân Hà.
NGC 4388 có góc nghiêng rất lớn so với góc nhìn của chúng ta, cho phép chúng ta quan sát thiên hà gần như từ cạnh bên. Góc độ này tiết lộ một đặc điểm kỳ dị không xuất hiện trong hình ảnh mà Kính viễn vọng Hubble công bố hồi năm 2016: một luồng khí phát ra từ nhân thiên hà, trông như đang bốc lên khỏi mặt đĩa thiên hà và hướng về góc dưới bên phải của bức ảnh. Nhưng luồng khí này đến từ đâu và vì sao nó phát sáng?
Câu trả lời có lẽ nằm ở khoảng không gian bao la ngăn cách các thiên hà trong cụm Thiên hà Xử Nữ. Dù vùng không gian giữa các thiên hà có vẻ trống rỗng, nó thực ra lại được lấp đầy bởi những dải khí nóng rất loãng gọi là môi trường giữa các cụm thiên hà hay còn gọi là môi trường liên cụm (ICM). Khi NGC 4388 di chuyển bên trong cụm Thiên hà Xử Nữ, nó lao xuyên qua môi trường khí nóng này. Áp suất từ môi trường khí nóng sẽ cuốn bật khí ra khỏi đĩa thiên hà, khiến lượng khí bị tách ra kéo dài thành một vệt phía sau khi NGC 4388 tiếp tục chuyển động.
Nguồn năng lượng ion hóa làm đám mây khí này phát sáng vẫn chưa được xác định rõ. Các nhà nghiên cứu cho rằng một phần năng lượng có thể đến từ trung tâm thiên hà, nơi một lỗ đen siêu lớn đang cuốn khí xung quanh vào một đĩa siêu nóng. Bức xạ cực mạnh phát ra từ đĩa này có thể ion hóa phần khí gần trung tâm nhất, trong khi các sóng xung kích có thể là nguyên nhân ion hóa những sợi khí ở vùng xa hơn.
Hình ảnh này đã được bổ sung dữ liệu mới, bao gồm nhiều bước sóng ánh sáng khác nhau, giúp làm rõ đám mây khí ion hóa ấy. Nó kết hợp dữ liệu từ nhiều chương trình quan sát nhằm nghiên cứu các thiên hà có lỗ đen hoạt động mạnh ở trung tâm.
Dịch từ:
Bản tiếng Anh: https://www.nasa.gov/image-article/hubble-glimpses-galactic-gas-making-a-getaway/
Bản tiếng Trung: https://www.zhengjian.org/node/300336